ΕΛΓΑ ή ιδιωτική ασφάλιση: τι καλύπτει ο ΕΛΓΑ, πόσο αργεί και πότε αξίζει ιδιωτικό συμβόλαιο

Κάθε παραγωγός που υποβάλλει Ενιαία Δήλωση Καλλιέργειας/Εκτροφής ασφαλίζεται υποχρεωτικά στον ΕΛΓΑ, είτε το θέλει είτε όχι. Τι ακριβώς αγοράζει με την εισφορά του; Από ποιες ζημιές δεν τον προστατεύει ο ΕΛΓΑ; Πόσο καθυστερούν τα χρήματα; Και πότε αξίζει να πληρώσει επιπλέον για ιδιωτικό συμβόλαιο; Ο οδηγός απαντά με βάση τον νόμο, τον κανονισμό ασφάλισης και τις πληρωμές των τελευταίων μηνών. Τα στοιχεία ισχύουν στις 23/10/2026.

Ενδεικτική φωτογραφία: πλημμυρισμένος κάμπος κοντά στον Παλαμά Καρδίτσας μετά την κακοκαιρία Daniel (2023)^[1].

1. Η σύντομη απάντηση

Η ερώτηση «ΕΛΓΑ ή ιδιωτική ασφάλιση;» δεν τίθεται ακριβώς έτσι. Ο ΕΛΓΑ δεν είναι επιλογή. Ο νόμος υπάγει στην υποχρεωτική ασφάλισή του όσους έχουν αγροτική εκμετάλλευση στη χώρα, φυσικά ή νομικά πρόσωπα και ενώσεις προσώπων, είτε ως πλήρεις κύριοι είτε ως επικαρπωτές είτε μόνο ως εκμεταλλευτές, εκτός από την περιοχή του Αγίου Όρους^[2]. Η εισφορά οφείλεται για όσα δηλώνετε και, αν δεν την πληρώσετε, δεν αποζημιώνεστε^[3]. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν, πάνω από τον ΕΛΓΑ, χρειάζεστε και ιδιωτικό συμβόλαιο για κινδύνους ή για ποσά που ο ΕΛΓΑ αφήνει ακάλυπτα.

Η απάντηση εξαρτάται από τρία πράγματα: τι καλλιεργείτε ή εκτρέφετε, τι άλλη περιουσία έχετε εκτεθειμένη (θερμοκήπια, αποθήκες, μηχανήματα, αποθηκευμένο προϊόν) και πόσο αντέχει το ταμείο σας μια χρονιά χωρίς εισόδημα. Ο οδηγός εξηγεί πρώτα πώς λειτουργεί ο ΕΛΓΑ και πού σταματά η κάλυψή του, έπειτα τι κάνει η πολιτεία για όσα μένουν εκτός κάλυψης και, στο τέλος, τι προσφέρει η ιδιωτική αγορά και πότε το κόστος της έχει νόημα.

2. Πώς λειτουργεί ο ΕΛΓΑ

Ο Οργανισμός Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛΓΑ) λειτουργεί με βάση τον ν. 3877/2010 και δύο κανονισμούς: έναν για τη φυτική παραγωγή και έναν για το ζωικό κεφάλαιο. Ο νόμος ορίζει το πλαίσιο: ποιοι ασφαλίζονται, ποιοι κίνδυνοι μπορούν να καλυφθούν, ποιοι είναι οι συντελεστές της εισφοράς και τα ανώτατα όρια. Ο κανονισμός ορίζει τις λεπτομέρειες: ποια στάδια της καλλιέργειας καλύπτονται, ποια είναι τα ποσοστά απαλλαγής και οι προθεσμίες και πώς υπολογίζεται η αποζημίωση^[2][4].

Ποιοι ασφαλίζονται

• Υποχρεωτικά: το σύνολο της φυτικής και της ζωικής παραγωγής και το ζωικό κεφάλαιο, για τους κινδύνους που περιλαμβάνονται στους κανονισμούς ασφάλισης. Δικαίωμα αποζημίωσης έχουν όσοι έχουν αποδεδειγμένα εκπληρώσει τις ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις^[2].
• Εξαιρούνται, αλλά μπορούν να ενταχθούν με αίτηση: οι πτηνοτροφικές και οι χοιροτροφικές επιχειρήσεις, οι εκμεταλλεύσεις ανθοκομικών και καλλωπιστικών προϊόντων και τα φυτώρια. Αν ενταχθούν, η ασφάλιση αρχίζει 30 ημέρες μετά την αίτηση και ισχύει υποχρεωτικά για τουλάχιστον τρία έτη^[2].
• Πρόσθετη ασφάλιση: για καλλιέργειες με αυξημένο ποσοστό απαλλαγής, ο παραγωγός μπορεί να ζητήσει μικρότερη απαλλαγή και να πληρώσει πρόσθετη εισφορά^[2].
• Προαιρετική ασφάλιση: ο νόμος προβλέπει ότι ο παραγωγός μπορεί να ασφαλιστεί προαιρετικά για κινδύνους του άρθρου 5 που δεν περιλαμβάνονται στην υποχρεωτική κάλυψη^[2]. Ο ίδιος νόμος επιτρέπει επιδότηση του ασφαλίστρου για προαιρετική ασφάλιση στον ΕΛΓΑ, σε ασφαλιστικές επιχειρήσεις ή σε αλληλασφαλιστικούς συνεταιρισμούς, στο πλαίσιο ετήσιου προγράμματος γεωργικών ασφαλίσεων του Υπουργείου^[5]. Η συμμετοχή των ασφαλιστικών επιχειρήσεων σε αυτό το πρόγραμμα είναι προαιρετική^[6]. Δεν εντοπίσαμε πρόγραμμα επιδοτούμενης προαιρετικής ασφάλισης σε λειτουργία το 2026 (βλ. ενότητα 12).

Τρία έγγραφα που κρίνουν τα πάντα

Η σχέση σας με τον ΕΛΓΑ στηρίζεται σε τρία έγγραφα. Το πρώτο είναι η Ενιαία Δήλωση Καλλιέργειας/Εκτροφής (ΔΚΕ), που υποβάλλεται κάθε χρόνο μαζί με την Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης (δήλωση ΟΣΔΕ). Την υποβάλλουν όλοι όσοι έχουν αγροτική εκμετάλλευση, είτε παίρνουν ενισχύσεις είτε όχι. Αγροτεμάχιο ή ζώο που δεν δηλώθηκε εκεί δεν μπορεί να δηλωθεί για ζημιά και, αν δηλωθεί, δεν αποζημιώνεται^[7]. Το δεύτερο είναι η απόδειξη εξόφλησης της ειδικής ασφαλιστικής εισφοράς του έτους, καθώς και η εκπλήρωση των ασφαλιστικών υποχρεώσεων των προηγούμενων ετών^[7][3]. Το τρίτο είναι η δήλωση ζημιάς, που υποβάλλεται στον ανταποκριτή του ΕΛΓΑ μέσα στην προθεσμία^[4].

3. Η εισφορά: πόσο και πότε

Οι συντελεστές

Ο νόμος ορίζει την ειδική ασφαλιστική εισφορά ως ποσοστό επί της ασφαλιζόμενης αξίας^[8]:

Η ασφαλιζόμενη αξία δεν είναι η τιμή στην οποία πουλάτε. Για τη φυτική παραγωγή υπολογίζεται από τα στρέμματα ή τα δέντρα που δηλώνετε, τη μέση παραγωγή ανά στρέμμα ή δέντρο και τη μέση αξία του προϊόντος ανά κιλό ή τεμάχιο^[9]. Ο ΕΛΓΑ αναφέρει ότι οι αποδόσεις ανά νομό και οι τιμές προκύπτουν από τα πορίσματα εκτίμησης της τελευταίας πενταετίας που τηρεί στη βάση δεδομένων του^[7]. Για το ζωικό κεφάλαιο, η αξία υπολογίζεται από τον αριθμό των ζώων και την αξία ανά είδος ή κατηγορία^[9]. Αν το προϊόν σας πωλείται πολύ ακριβότερα από τον μέσο όρο του νομού, για παράδειγμα επειδή είναι βιολογικό, ΠΟΠ ή εξαγώγιμο, η ασφαλιζόμενη αξία μπορεί να είναι χαμηλότερη από την πραγματική. Ένα μικρό αντιστάθμισμα υπάρχει: κατά τον υπολογισμό της αποζημίωσης, η τιμή των πιστοποιημένων βιολογικών προϊόντων και των προϊόντων ΠΟΠ μπορεί να αυξηθεί έως 30%, αν προσκομιστούν τα δικαιολογητικά πιστοποίησης^[4].

Τι πληρώνει στην πράξη ένας παραγωγός

Τον Ιούλιο του 2026 ανακοινώθηκε ο πίνακας εισφορών του 2026. Ο παραγωγός πληρώνει ολόκληρη την εισφορά (100%), γιατί η δυνατότητα προσαρμογής της κατά ±20%, που ίσχυε τα προηγούμενα χρόνια, παραμένει καταργημένη^[10]. Ενδεικτικά ποσά ανά στρέμμα για το 2026^[10]:

Επειδή η εισφορά είναι σταθερό ποσοστό της ασφαλιζόμενης αξίας, από τον πίνακα βγαίνει και η αξία ανά στρέμμα. Με εισφορά 38,28 €/στρέμμα και συντελεστή 4%, η ασφαλιζόμενη αξία του βιομηχανικού ροδάκινου αντιστοιχεί σε περίπου 957 €/στρέμμα (38,28 ÷ 0,04). Ο υπολογισμός είναι δικός μας, ενδεικτικός, και προϋποθέτει τον γενικό συντελεστή.

Προθεσμίες και τρόπος πληρωμής

• Σήμερα: ο ΕΛΓΑ αναφέρει δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι η κατάθεση σε ειδικό λογαριασμό του Οργανισμού στην Τράπεζα Πειραιώς έως τις 31/3 του επόμενου έτους. Ο δεύτερος είναι η εξουσιοδότηση (εκχώρηση) να παρακρατηθεί η εισφορά από ποσά που θα σας καταβάλει το Δημόσιο, όπως η «ενιαία ενίσχυση» (έτσι την αναφέρει ακόμη ο ΕΛΓΑ· σήμερα βασική στήριξη εισοδήματος), οι ενισχύσεις άλλων καθεστώτων ή η επιστροφή του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο πετρέλαιο^[7]. Η εισφορά του 2026 εξοφλείται έως τις 31/3/2027^[10].
• Παρατάσεις: για την εισφορά του 2025, η προθεσμία που είχε λήξει στις 31/7/2026 παρατάθηκε έως τις 30/10/2026. Ο ΕΛΓΑ υπενθύμισε ότι όποιος δεν εξοφλήσει εγκαίρως δεν δικαιούται ούτε αποζημιώσεις ούτε την ενίσχυση «Προανθικό 2025»^[11].
• Από την εισφορά του 2027: ο ν. 5336/2026 αλλάζει τη διαδικασία. Ο παραγωγός καταθέτει την εισφορά μέσα σε 30 ημέρες από τη λήξη της προθεσμίας υποβολής της ΔΚΕ. Ό,τι μείνει απλήρωτο εισπράττεται με χρέωση του λογαριασμού του από απαιτήσεις που πρόκειται να του καταβληθούν μέσα στο έτος από φορείς του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα. Ό,τι δεν εισπραχθεί έως τις 31/12 οριστικοποιείται με πράξη του ΕΛΓΑ και αποστέλλεται στη ΔΟΥ για βεβαίωση και είσπραξη κατά τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων^[12].

Υπάρχει και μια δεύτερη, λιγότερο γνωστή εισφορά: η γενική εισφορά 2% επί του καθαρού γεωργικού εισοδήματος. Την οφείλουν τα φυσικά πρόσωπα που δεν είναι κατά κύριο επάγγελμα αγρότες, όταν δηλώνουν συνολικό φορολογητέο εισόδημα πάνω από το αφορολόγητο όριο. Την οφείλουν επίσης τα νομικά πρόσωπα με εισόδημα από αγροτικές εκμεταλλεύσεις, όταν η πλειοψηφία των μετοχών ή των μεριδίων τους δεν ανήκει σε κατά κύριο επάγγελμα αγρότες. Εισπράττεται από τη ΔΟΥ και αποδίδεται στον ΕΛΓΑ^[14].

4. Τι καλύπτει

Ο νόμος απαριθμεί ευρύ κατάλογο κινδύνων που υπάγονται στην ασφάλιση. Για τη φυτική παραγωγή περιλαμβάνει και τις επιφυτίες, τις καταστροφικές εντομολογικές και φυτοπαθολογικές προσβολές, τις «λοιπές δυσμενείς καιρικές συνθήκες» για τις δενδρώδεις καλλιέργειες και τα άγρια ελάφια στη Ρόδο. Η κάλυψη όμως ενεργοποιείται από την έναρξη ισχύος του κανονισμού ασφάλισης στον οποίο περιλαμβάνεται ο κίνδυνος. Για να καλυφθούν κίνδυνοι που λείπουν από τους κανονισμούς, απαιτείται κοινή υπουργική απόφαση, η οποία εκδίδεται ύστερα από αναλογιστική μελέτη^[15]. Ο κανονισμός της φυτικής παραγωγής, που ισχύει από το 2011, καλύπτει λιγότερους^[4]:

Η στήλη του ζωικού κεφαλαίου ακολουθεί την περιγραφή του ΕΛΓΑ για τον κανονισμό ζωικού κεφαλαίου^[7]. Ο νόμος εξαιρεί από την ασφάλιση τις ασθένειες των ζώων για την αντιμετώπιση των οποίων οι κανονισμοί της ΕΕ προβλέπουν εκρίζωση^[15].

Στη φυτική παραγωγή καλύπτονται μόνο οι άμεσες ζημιές στην παραγωγή της καλλιεργητικής περιόδου κατά την οποία έγινε το ζημιογόνο γεγονός. Ζημιές στο ίδιο το φυτικό κεφάλαιο (δέντρα, πρέμνα) ή στην παραγωγή της επόμενης χρονιάς δεν καλύπτονται, με εξαίρεση τα σπαράγγια. Δεν καλύπτονται ούτε οι δευτερογενείς ζημιές, για παράδειγμα μια μυκητολογική προσβολή που ακολουθεί το χαλάζι^[4]. Αν η ζημιά γίνει νωρίς και επιτρέπει νέα σπορά ή φύτευση, ο κανονισμός προβλέπει αποζημίωση για τα έξοδα επανασποράς ή επαναφύτευσης, όταν το ποσοστό επανασποράς ή επαναφύτευσης ξεπερνά το 20%, ανεξάρτητα από το αν θα γίνει τελικά η επανασπορά^[4].

5. Τι δεν καλύπτει

Εδώ βρίσκεται η ουσία της σύγκρισης με την ιδιωτική ασφάλιση. Οι κυριότερες εξαιρέσεις του κανονισμού φυτικής παραγωγής είναι οι εξής^[4]:

• Παγετός πριν από την άνθηση. Ζημιές από παγετό στα καρποφόρα δέντρα πριν από την έναρξη της άνθησης (άνοιγμα πετάλων) δεν καλύπτονται. Στα αμπέλια και στα ακτινίδια δεν καλύπτονται ζημιές πριν από την έναρξη της έκπτυξης των οφθαλμών (φούσκωμα). Αυτή η εξαίρεση εξηγεί γιατί για τον παγετό του Μαρτίου–Απριλίου 2025 δίνεται ξεχωριστή κρατική ενίσχυση (βλ. ενότητα 10).
• Άλλοι κίνδυνοι πριν από το δέσιμο των καρπών. Στα καρποφόρα δέντρα, οι κίνδυνοι πλην του παγετού δεν καλύπτονται πριν από το δέσιμο.
• Βροχές τον χειμώνα και την άνοιξη. Ζημιές από υπερβολικές ή άκαιρες βροχοπτώσεις από την 1/12 έως τις 15/5 δεν καλύπτονται σε καμία καλλιέργεια, εκτός από την κερασιά και τη μουσμουλιά, που καλύπτονται από την έναρξη της ωρίμανσης των καρπών τους. Δεν καλύπτεται ούτε το πλάγιασμα ή η ποιοτική υποβάθμιση των σιτηρών από βροχή.
• Ασθένειες και εχθροί των φυτών. Δεν περιλαμβάνονται στους καλυπτόμενους κινδύνους του κανονισμού. Γι’ αυτό οι αμπελουργοί της Καβάλας ζήτησαν τον Αύγουστο του 2026 «κατ’ εξαίρεση» αποζημίωση για τον περονόσπορο^[16].
• Πυρκαγιά στις καλλιέργειες. Δεν συγκαταλέγεται στους κινδύνους της φυτικής παραγωγής. Κατά τον ΕΛΓΑ, ζημιές από πυρκαγιά στο φυτικό και στο πάγιο κεφάλαιο και στα αποθηκευμένα προϊόντα μπορούν να ενταχθούν σε πρόγραμμα Κρατικών Οικονομικών Ενισχύσεων (ΚΟΕ). Στον ΕΛΓΑ δηλώνονται ως ασφαλιστική ζημιά μόνο οι ζημιές στο ζωικό κεφάλαιο^[7].
• Μετά τη συγκομιδή. Δεν καλύπτονται ζημιές μετά τον αποχωρισμό της παραγωγής από τα φυτά, με εξαιρέσεις για προϊόντα που μένουν στο χωράφι (σανοδοτικά, όσπρια, σύκα, μαστίχα κ.ά.). Δεν καλύπτονται επίσης ζημιές σε ξηραντήρια οποιουδήποτε τύπου, ούτε η ώριμη παραγωγή που έμεινε ασυγκόμιστη πέρα από τη συνηθισμένη εποχή.
• Μικρά αγροτεμάχια και ειδικές περιπτώσεις. Εξαιρούνται τα σπορεία, τα δασικά δέντρα και οι εγκαταλειμμένες καλλιέργειες. Εξαιρούνται επίσης καλλιέργειες κάτω του ενός στρέμματος ανά αυτοτελές αγροτεμάχιο, με τις προϋποθέσεις που ορίζει ο κανονισμός (για τα κηπευτικά υπό υψηλή κάλυψη το όριο είναι μισό στρέμμα). Εξαιρούνται ακόμη τα καλλωπιστικά δέντρα και οι θάμνοι κάτω των 200 ομοειδών φυτών, καθώς και τα γλαστρικά φυτά ή τα φυτώρια κάτω των 1.000 ομοειδών φυτών.
• Εκτός εποχής και εκτός κανόνων. Σε καλλιέργειες που σπάρθηκαν ή φυτεύτηκαν εκτός εποχής, δεν καλύπτονται οι ζημιές για το διάστημα που βρίσκεται έξω από τα συνηθισμένα χρονικά όρια της καλλιέργειας. Ο κανονισμός ορίζει επίσης για κάθε είδος καλλιέργειας ημερομηνίες έναρξης και λήξης της κάλυψης. Δεν καλύπτονται ούτε καλλιέργειες που αναπτύσσονται κατά παράβαση του νόμου, ούτε ζημιές σε ελεγχόμενο περιβάλλον όταν δεν πληρούνται οι προδιαγραφές κατασκευής ή δεν τηρούνται οι όροι λειτουργίας.
• Ζημιές από αμέλεια. Δεν καλύπτονται οι ζημιές κατά το μέρος που προέκυψαν ή επεκτάθηκαν, επειδή ο ασφαλισμένος δεν έλαβε έγκαιρα τα κατάλληλα μέτρα και δεν εφάρμοσε τις κατάλληλες καλλιεργητικές φροντίδες για τον περιορισμό τους.
• Υποδομές, μηχανήματα, κτίρια. Η υποχρεωτική ασφάλιση αφορά την παραγωγή και το ζωικό κεφάλαιο^[2]. Τα θερμοκήπια, οι αποθήκες και ο εξοπλισμός είναι «πάγιο κεφάλαιο» και δεν ασφαλίζονται στον ΕΛΓΑ. Κατά τον ΕΛΓΑ, οι ζημιές τους μπορούν να ενισχυθούν μέσω προγραμμάτων ΚΟΕ^[7].

Με απλά λόγια: ο ΕΛΓΑ καλύπτει τη σοδειά της χρονιάς απέναντι σε συγκεκριμένα καιρικά φαινόμενα, όταν η καλλιέργεια βρίσκεται σε καλυπτόμενο στάδιο. Ό,τι άλλο, δηλαδή οι ζημιές στα δέντρα και στις εγκαταστάσεις, η φωτιά, οι ασθένειες, ο παγετός πριν από την άνθηση ή οι βροχές από τον Δεκέμβριο έως τα μέσα Μαΐου, βαραίνει είτε τον παραγωγό είτε την πολιτική απόφαση για έκτακτη ενίσχυση.

6. Πώς υπολογίζεται η αποζημίωση

Απαλλαγή και ποσοστό κάλυψης

Ο κανόνας του άρθρου 7 του κανονισμού έχει δύο σκαλοπάτια^[4]:

1. Αν η ζημιά σε ένα αγροτεμάχιο, ανά είδος και ποικιλία, είναι έως και 20% της συνολικής παραγωγής, δεν αποζημιώνεται.
2. Αν είναι πάνω από 20%, ο ΕΛΓΑ πληρώνει το 88% του ποσοστού ζημιάς που υπερβαίνει το 15%. Το ποσοστό ζημιάς στρογγυλοποιείται σε ακέραια μονάδα: δεκαδικά από 0,50 και πάνω ανεβαίνουν στην επόμενη μονάδα, ενώ κάτω από 0,50 παραλείπονται.

Στην πράξη: αποζημίωση = ασφαλιζόμενη αξία × (ποσοστό ζημιάς − 15%) × 0,88. Τον ίδιο τύπο χρησιμοποιεί και ένα ιδιωτικό πρόγραμμα του 2017, όταν εξηγεί τι αφήνει ακάλυπτο ο ΕΛΓΑ^[17]. Υπάρχουν δύο ειδικές περιπτώσεις^[4]:

• Παγετός στα καρποφόρα δέντρα: η κάλυψη ισχύει από την έναρξη της άνθησης (άνοιγμα πετάλων) έως το δέσιμο των καρπών. Αποζημίωση δίνεται μόνο αν η ζημιά ξεπερνά το 30% και είναι ίση με το 88% του ποσοστού ζημιάς πάνω από το 30%.
• Αρκούδα: αποζημίωση αν η ζημιά ξεπερνά το 5%, για ολόκληρο το ποσοστό ζημιάς.

Ο νόμος επιτρέπει στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΛΓΑ, με έγκριση του Υπουργού, να αυξάνει την απαλλαγή ή την εισφορά σε καλλιέργειες που κοστίζουν στον Οργανισμό δυσανάλογα προς τις εισφορές τους και να τις μειώνει στις αντίθετες περιπτώσεις^[18].

Ανώτατα όρια: τι άλλαξε το 2026

Ο ν. 5336/2026 αντικατέστησε τα όρια του άρθρου 6. Σήμερα η αποζημίωση ανά αγροτεμάχιο μπορεί να φτάσει το 100% της ασφαλιζόμενης αξίας της παραγωγής του, και η συνολική αποζημίωση ανά δικαιούχο, ανά ασφαλιστικό έτος ζημιάς και για όλες τις κατηγορίες ζημιάς, δεν μπορεί να ξεπεράσει τις 200.000 €^[19][18]. Πριν από την αλλαγή, το κείμενο του νόμου έγραφε 70.000 € ανά έτος και ο κανονισμός 80% ανά αγροτεμάχιο^[19][4]. Η σελίδα συχνών ερωτήσεων του ΕΛΓΑ αναγράφει ακόμη τα παλαιά όρια^[7].

Δύο επιφυλάξεις. Πρώτον, το 100% είναι ανώτατο όριο, όχι νέος τύπος υπολογισμού. Δεν εντοπίσαμε τροποποίηση του τύπου «88% πάνω από 15%» του κανονισμού. Η κατάργηση της αφαίρεσης του 12%, που είχε εξαγγελθεί το 2024, δεν έχει γίνει, εξ όσων μπορέσαμε να ελέγξουμε^[20]. Δεύτερον, ο νόμος ορίζει ότι το σύνολο των ετήσιων αποζημιώσεων δεν μπορεί να ξεπεράσει τα έσοδα από τις εισφορές μαζί με τα αποθεματικά^[18]. Αν τα έσοδα και τα αποθεματικά δεν επαρκούν, οι αποζημιώσεις προσαρμόζονται αναλόγως με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου και η διαφορά καταβάλλεται από τα αποθεματικά των επόμενων ετών^[21].

7. Ένα ενδεικτικό παράδειγμα

Ένας παραγωγός έχει 50 στρέμματα με βιομηχανικό ροδάκινο. Η ασφαλιζόμενη αξία τους είναι περίπου 47.850 € και η εισφορά του στον ΕΛΓΑ περίπου 1.914 € τον χρόνο. Ας υποθέσουμε ότι το χαλάζι χτυπά όλα τα στρέμματα με το ίδιο ποσοστό ζημιάς:

Τρία συμπεράσματα, όλα απλή αριθμητική του κανονισμού:

• Το «κατώφλι» είναι απότομο. Στο 20% δεν παίρνετε τίποτα. Στο 21% παίρνετε 6% × 0,88 = 5,28% της ασφαλιζόμενης αξίας, γιατί η αφαίρεση γίνεται από το 15% και όχι από το 20%.
• Ακόμη και η ολική καταστροφή επιστρέφει περίπου το 75%. Με τον ισχύοντα τύπο, η αποζημίωση δεν μπορεί να φτάσει το 100% της ασφαλιζόμενης αξίας: (100% − 15%) × 0,88 = 74,8%. Το νέο ανώτατο όριο του 100%^[19] δεν αλλάζει αυτό το αποτέλεσμα, όσο ισχύει ο τύπος.
• Ο παγετός μετρά διαφορετικά. Αν η ίδια ζημιά 40% οφείλεται σε παγετό από την έναρξη της άνθησης έως το δέσιμο των καρπών, ο κανόνας του 30% δίνει περίπου 4.211 € αντί για 10.527 €. Αν ο παγετός έγινε πριν από την άνθηση, ο ΕΛΓΑ δεν πληρώνει τίποτα^[4].

Το κενό ανάμεσα στη δεύτερη και στην τρίτη στήλη είναι η «ακάλυπτη ζημιά». Αυτό το κενό καλείται να γεμίσει ένα συμπληρωματικό ιδιωτικό συμβόλαιο (βλ. ενότητα 13).

8. Δήλωση ζημιάς και επανεκτίμηση

Φυτική παραγωγή, βήμα βήμα

1. Καταγράψτε τη ζημιά αμέσως. Κρατήστε φωτογραφίες με ημερομηνία, σημειώσεις για το φαινόμενο και τα αγροτεμάχια (κωδικοί από τη ΔΚΕ). Ο κανονισμός αποζημιώνει μόνο ζημιές που αποδεδειγμένα προκλήθηκαν από καλυπτόμενο αίτιο^[4].
2. Υποβάλετε δήλωση ζημιάς μέσα σε 15 ημέρες από την επομένη του ζημιογόνου γεγονότος. Αν η ζημιά ξεπερνά το 20% σε κάποιο αγροτεμάχιο, η δήλωση είναι υποχρέωση (για τον παγετό και την αρκούδα ισχύουν τα ειδικά όρια της ενότητας 6). Την υποβάλλετε εσείς ή εξουσιοδοτημένο πρόσωπο στον ανταποκριτή του ΕΛΓΑ της αγροτικής περιοχής όπου βρίσκονται τα αγροτεμάχια, μαζί με αντίγραφο της ΔΚΕ. Αν η τελευταία ημέρα της προθεσμίας είναι Κυριακή ή άλλη εξαιρέσιμη ημέρα, η προθεσμία λήγει την επόμενη εργάσιμη. Εκπρόθεσμη δήλωση δεν λαμβάνεται υπόψη. Κατ’ εξαίρεση, μπορεί να γίνει δεκτή αν υποβληθεί το αργότερο έναν μήνα μετά τη λήξη της προθεσμίας. Αυτό ισχύει μόνο αν η καθυστέρηση οφείλεται σε ανωτέρα βία, που αποδεικνύεται με επίσημα στοιχεία, και δεν ήταν δυνατή ούτε η δήλωση μέσω τρίτου^[4][7].
3. Πληρώστε τα τέλη εκτίμησης μαζί με τη δήλωση^[7]. Το ύψος τους ορίζεται με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΛΓΑ, που εγκρίνουν οι αρμόδιοι υπουργοί^[8]· δεν το αναφέρουμε εδώ.
4. Νέα ζημιά, νέα δήλωση. Αν σημειωθεί νέο ζημιογόνο γεγονός αφού έχει γίνει η εκτίμηση της προηγούμενης ζημιάς, υποβάλλετε νέα δήλωση, ανεξάρτητα από το ύψος της νέας ζημιάς. Αν η εκτίμηση δεν έχει γίνει ακόμη, δεν χρειάζεται νέα δήλωση, αλλά πρέπει να ενημερώσετε τον ανταποκριτή^[4].
5. Αφήστε «μάρτυρες» αν πρέπει να συγκομίσετε. Αν η εκτίμηση δεν έχει γίνει μέχρι τη συνήθη συγκομιδή ή αν χρειάζεται επανασπορά ή καλλιεργητικές φροντίδες που αλλοιώνουν τη ζημιά, ο κανονισμός σας υποχρεώνει να προχωρήσετε στη συγκομιδή ή στις αναγκαίες εργασίες. Είστε όμως υποχρεωμένοι να αφήσετε άθικτα τμήματα της καλλιέργειας, όπως ορίζει ο κανονισμός για κάθε τύπο καλλιέργειας (π.χ. ένα δέντρο στα είκοσι στις δενδρώδεις), ώστε να μπορεί να γίνει η εκτίμηση^[4].
6. Παρακολουθήστε την ανάρτηση του πορίσματος. Το πόρισμα της εκτίμησης γίνεται οριστικό μόλις περάσουν δέκα ημέρες από την επομένη της τοιχοκόλλησης της πρόσκλησης προς τους ασφαλισμένους, αν δεν ζητηθεί επανεκτίμηση^[4].

Ζωικό κεφάλαιο

Για τα ζώα η προθεσμία είναι πολύ μικρότερη. Η ζημιά αναγγέλλεται τηλεφωνικά στο υποκατάστημα του ΕΛΓΑ, απευθείας ή μέσω του ανταποκριτή, την ίδια ημέρα ή το αργότερο την επόμενη εργάσιμη. Η δήλωση στον ανταποκριτή υποβάλλεται ταυτόχρονα ή το αργότερο την επόμενη εργάσιμη από την αναγγελία^[7].

Αν διαφωνείτε: επανεκτίμηση

• Η αίτηση επανεκτίμησης υποβάλλεται στον ίδιο ανταποκριτή μέσα σε 10 ημέρες από την επομένη της τοιχοκόλλησης. Αναφέρει τα στοιχεία του αγροτεμαχίου όπως είναι στο φύλλο εκτίμησης και τους λόγους της διαφωνίας^[4].
• Συνοδεύεται από απόδειξη ότι πληρώθηκαν εμπρόθεσμα τα τέλη επανεκτίμησης. Ο κανονισμός τα ορίζει στο διπλάσιο των τελών εκτίμησης^[4], αλλά ο ΕΛΓΑ αναφέρει ότι με ΚΥΑ μειώθηκαν κατά 50% και εξισώθηκαν με τα τέλη εκτίμησης^[7].
• Η επανεκτίμηση γίνεται από δύο γεωπόνους που ορίζει ο ΕΛΓΑ. Κατά τον κανονισμό, το πόρισμά της είναι οριστικό και δεν μπορεί να ασκηθεί κατ’ αυτού άλλο ένδικο μέσο, με την επιφύλαξη της αναθεώρησης του άρθρου 21. Την αναθεώρηση μπορεί να τη ζητήσει μόνο ο Πρόεδρος του ΕΛΓΑ, όταν προκύψουν στοιχεία για πλάνη, και αποφασίζει τριμελής επιτροπή^[4][7].
• Μπορείτε να ανακαλέσετε τη δήλωση ζημιάς ή την αίτηση επανεκτίμησης έως την προηγούμενη ημέρα της εκτίμησης ή με αίτηση που παραδίδετε στον εκτιμητή πριν από την εκτίμηση. Τότε επιστρέφονται τα τέλη, αλλά παραιτείστε από την αποζημίωση^[7].

Γιατί δεν πληρωθήκατε

Ο ΕΛΓΑ απαριθμεί τις συνηθέστερες αιτίες^[7]: δεν υποβλήθηκε ΔΚΕ· το αγροτεμάχιο ή τα ζώα δεν δηλώθηκαν σε αυτήν· η εισφορά του έτους δεν εξοφλήθηκε εμπρόθεσμα ή εκκρεμούν οφειλές προηγούμενων ετών· ο πίνακας ζημιάς δεν έχει εκκαθαριστεί· το πόρισμα δεν είναι αποζημιώσιμο· υπάρχει λάθος στα στοιχεία του τραπεζικού λογαριασμού· έχει ήδη καταβληθεί το ανώτατο όριο αποζημίωσης.

9. Πόσο αργούν τα χρήματα

Ο νόμος ορίζει ότι η αποζημίωση καταβάλλεται «το αργότερο εντός δύο μηνών από την εκκαθάριση της ζημιάς»^[21]. Ο κανονισμός προσθέτει ότι η πληρωμή γίνεται αποκλειστικά στον τραπεζικό λογαριασμό που δηλώνετε και ότι, αν η εισφορά δεν καταβλήθηκε εμπρόθεσμα, ο παραγωγός δεν δικαιούται αποζημίωση^[4]. Η προθεσμία όμως αρχίζει από την εκκαθάριση, δηλαδή αφού γίνει η εκτίμηση, οριστικοποιηθεί το πόρισμα και περάσει τυχόν επανεκτίμηση. Ο νόμος δεν θέτει χρονικό όριο για τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας. Όταν τα ταμειακά διαθέσιμα δεν φτάνουν, το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να δίνει προκαταβολές. Το υπόλοιπο καταβάλλεται στο τέλος της ετήσιας χρήσης ή, αν τα έσοδα και τα αποθεματικά δεν επαρκούν, προσαρμόζεται αναλόγως και η διαφορά πληρώνεται από τα αποθεματικά των επόμενων ετών^[21].

Τον Μάιο του 2024 ο τότε υφυπουργός Διονύσης Σταμενίτης ανέφερε ότι οι αποζημιώσεις πληρώνονται «μέχρι 12 μήνες από την εκδήλωση» της ζημιάς, σε αντίθεση με «όσα συνέβαιναν έως το 2019»^[20]. Τον Μάρτιο του 2026 ο τότε υπουργός Κώστας Τσιάρας μίλησε για «έναν ΕΛΓΑ που καταβάλλει έγκαιρα αδιανόητα ποσά αποζημιώσεων»^[22]. Οι πληρωμές των τελευταίων μηνών δείχνουν δύο ταχύτητες. Οι αποζημιώσεις για τις ζημιές που καλύπτει ο κανονισμός εξοφλήθηκαν μέσα στο επόμενο έτος: οι τελευταίες αποζημιώσεις για ζημιές του 2025 καταβλήθηκαν τον Αύγουστο του 2026^[23]. Όσα μένουν εκτός κανονισμού και περιμένουν κρατική ενίσχυση αργούν πολύ περισσότερο.

Η ιδιωτική πλευρά μοιάζει πιο γρήγορη, με μία επιφύλαξη. Το συμπληρωματικό πρόγραμμα του 2017 για τους βαμβακοπαραγωγούς της Θράκης προέβλεπε πληρωμή 3–4 ημέρες μετά το πόρισμα των εκτιμητών του ΕΛΓΑ, χωρίς να περιμένει την πληρωμή του ΕΛΓΑ^[17]. Η ταχύτητα αυτή αφορά όμως μόνο το συμπληρωματικό ποσό και προϋποθέτει την εκτίμηση του ΕΛΓΑ.

Ένα ακόμη στοιχείο για τον χρόνο: τον Αύγουστο του 2026 ο ΕΛΓΑ ανακοίνωσε πρόσληψη 60 γεωπόνων με συμβάσεις έως οκτώ μηνών, για να γίνουν οι εκτιμήσεις των ζημιών της άνοιξης και του καλοκαιριού του 2026 σε 200.000 αγροτεμάχια^[23]. Η εκτίμηση είναι το πρώτο «σημείο συμφόρησης» και καθορίζει πότε αρχίζει να τρέχει η προθεσμία πληρωμής.

10. Όταν ο κανονισμός δεν καλύπτει: ΚΟΕ, ad hoc και de minimis

Για ζημιές που μένουν εκτός της ασφάλισης, το κράτος καταφεύγει σε τέσσερα διαφορετικά εργαλεία (Πίνακας 6). Σε αντίθεση με την ασφαλιστική αποζημίωση, κανένα δεν θεμελιώνει δικαίωμα. Καθένα χρειάζεται ξεχωριστή απόφαση, χρηματοδότηση και, συχνά, έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Το προανθικό του 2025, πιο αναλυτικά

Η περίπτωση δείχνει όλα τα όρια του συστήματος. Ο παγετός του Μαρτίου–Απριλίου 2025 βρήκε κερασιές, βυσσινιές, μηλιές, κυδωνιές και συκιές πριν από την άνθηση, δηλαδή σε στάδιο που ο κανονισμός δεν καλύπτει^[24][4]. Η ενίσχυση υπολογίζεται με τύπο: η «αξία απωλεσθείσας παραγωγής» βγαίνει από τη μέση απόδοση και τη μέση τιμή της τριετίας 2022–2024, μείον την απόδοση και την τιμή του 2025. Οι τιμές και οι αποδόσεις προκύπτουν από τα επίσημα στατιστικά στοιχεία της χώρας^[24] και όχι από τις ατομικές εκτιμήσεις του ΕΛΓΑ. Αυτό ακριβώς καταγγέλλουν αγροτικοί σύλλογοι της Αλμωπίας και του Βερμίου, που ζητούν πληρωμή με βάση τις ατομικές εκτιμήσεις, για τις οποίες οι παραγωγοί είχαν πληρώσει εκτιμητικά τέλη^[25]. Ένας παραγωγός της Αγιάς εκτιμούσε ότι μόνο το 20% έως 30% των παραγωγών θα καταφέρει να πληρωθεί, επειδή οι υπόλοιποι δεν μπορούν να τακτοποιήσουν τις υποχρεώσεις τους στον ΕΛΓΑ για το 2025^[31].

Στις 20/10/2026 ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Μαργαρίτης Σχοινάς συναντήθηκε με εκπροσώπους αγροτικών φορέων της Θεσσαλίας, της Βόρειας και της Κεντρικής Ελλάδας, μεταξύ των οποίων και ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Αλμωπίας^[40]. Σύμφωνα με όσα δήλωσε ο τελευταίος στον ΑγροΤύπο, ο υπουργός απέκλεισε την τροποποίηση της ΚΥΑ και ανέφερε ότι το ΥΠΑΑΤ εξετάζει νέο πακέτο στήριξης για όσους μείνουν χωρίς ενίσχυση. Κατά την ίδια δήλωση, από τα 50 εκατ. € του προγράμματος τα 42 εκατ. € αφορούν τα κεράσια των επιλέξιμων περιοχών^[39]. Η κατανομή αυτή δεν αναφέρεται στο δελτίο τύπου του Υπουργείου για τη συνάντηση^[40].

11. Τα οικονομικά του ΕΛΓΑ

Ο ΕΛΓΑ λειτουργεί σαν ασφαλιστής, αλλά τα οικονομικά του δεν βγαίνουν χωρίς τον κρατικό προϋπολογισμό. Σύμφωνα με εισήγηση στελέχους του ΕΛΓΑ, όπως την παρουσίασε το Agronews τον Φεβρουάριο του 2025^[32]:

• Την πενταετία 2019–2023 τα συνολικά έσοδα του Οργανισμού ήταν περίπου 830 εκατ. € και οι αποζημιώσεις περίπου 1,43 δισ. €. Τη διαφορά ο ομιλητής την υπολόγισε σε περίπου 613 εκατ. € (η απλή αφαίρεση των στρογγυλεμένων ποσών δίνει περίπου 600 εκατ. €). Θετικό ισοζύγιο υπήρξε μόνο το 2020, όταν οι εισφορές ξεπέρασαν τις αποζημιώσεις κατά 8 εκατ. €.
• Για να καλυφθεί το κενό, ο ΕΛΓΑ έλαβε αναδρομικά, από το 2011, την κρατική επιχορήγηση για λειτουργικές δαπάνες που προβλέπει ο ν. 3877/2010, έως 20% των εσόδων από την ειδική εισφορά^[8]. Περίπου 310 εκατ. € προήλθαν επίσης από ad hoc υπέρβαση που ενέκρινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή λόγω των κακοκαιριών Daniel και Elias του 2023. Το «μαξιλάρι» της αναδρομικής επιχορήγησης, σύμφωνα με τον ομιλητή, έχει εξαντληθεί: «έχουμε φτάσει στο σημείο μηδέν».
• Για τη μακροπρόθεσμη ισορροπία εκτιμάται ότι χρειάζονται επιπλέον έσοδα της τάξης των 70–100 εκατ. €.
• Η ανακατανομή του κινδύνου είναι έντονη. Στα επιτραπέζια ροδάκινα και νεκταρίνια της Πέλλας, κάθε ευρώ εισφοράς επέστρεψε στον παραγωγό σχεδόν 6 € σε αποζημιώσεις. Αντίθετα, στην ελιά και στο σιτάρι σε νομούς όπως η Δράμα, οι αποζημιώσεις ήταν μικρό κλάσμα των εισφορών. Στο ζωικό κεφάλαιο, στην ίδια πενταετία, οι αποζημιώσεις δεν ξεπέρασαν τις ετήσιες εισφορές.

Με άλλα λόγια, η υποχρεωτική ασφάλιση δεν είναι μόνο ασφάλιση. Είναι και μεταφορά χρημάτων από καλλιέργειες και περιοχές χαμηλού κινδύνου σε καλλιέργειες και περιοχές υψηλού κινδύνου. Στην ίδια εκδήλωση ο πρόεδρος του ΕΛΓΑ δήλωσε ότι «εμείς είμαστε φιλελεύθεροι και θα ήταν καλοδεχούμενο οποιοδήποτε ιδιωτικό πρόγραμμα να ανταγωνιστεί τον ΕΛΓΑ». Πρόσθεσε όμως ότι, παρά τις επαφές με την Ένωση Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος, «πρόγραμμα από ιδιωτική ασφαλιστική εταιρεία δεν υπάρχει, ούτε καν συμπληρωματικό». Η Ένωση είχε καταθέσει πρόταση για σύστημα αντασφάλισης, η οποία, κατά τον ίδιο, δεν φαινόταν να έχει εξέλιξη^[32].

Τον Μάιο του 2024 ο πρόεδρος του ΕΛΓΑ ανέφερε ότι στην τετραετία ο Οργανισμός ενισχύθηκε από τον τακτικό προϋπολογισμό με περισσότερα από 700 εκατ. €, μαζί με τα χρήματα για τον Daniel. Ανέφερε επίσης ότι οι αποζημιώσεις μόνο με βάση τον κανονισμό ξεπέρασαν το 1,3 δισ. €^[20].

12. Η μεταρρύθμιση: τι εξαγγέλθηκε και τι έγινε

Τον Μάιο του 2024 το Υπουργείο έθεσε σε διαβούλευση σχέδιο νέου πλαισίου ασφαλίσεων^[20]. Οι βασικοί του στόχοι ήταν:

• κάλυψη του 100% της ασφαλιζόμενης αξίας και κατάργηση της «αφαίρεσης κατά 12%», δηλαδή του συντελεστή 0,88 του σημερινού τύπου·
• κατάργηση της εξαίρεσης του προανθικού σταδίου και ένταξη της πυρκαγιάς στα αίτια για την παραγωγή που βρίσκεται ακόμη στο φυτό (ηρτημένη παραγωγή)·
• κάλυψη ιχθυοκαλλιεργειών, εγκαταστάσεων θερμοκηπίων, πτηνοτροφίας και χοιροτροφίας·
• νέοι κίνδυνοι προαιρετικής ασφάλισης (ακαρπία λόγω ήπιου χειμώνα, έμμεσες μυκητολογικές ζημιές από εκτεταμένες βροχοπτώσεις και υψηλή υγρασία), με συγχρηματοδότηση από ευρωπαϊκούς πόρους, 45 εκατ. € τον χρόνο από το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης·
• μειωμένοι συντελεστές ασφάλισης για τους νέους γεωργούς για πέντε έτη (80-60-40-20-0) και για αγροτεμάχια με μέσα ενεργητικής προστασίας·
• μειωμένη αποζημίωση για συνεχόμενες ζημιές από το ίδιο αίτιο στο ίδιο αγροτεμάχιο ή όταν δεν εφαρμόζονται ορθές καλλιεργητικές πρακτικές.

Τι έγινε πράγματι έως τον Οκτώβριο του 2026:

• Νόμος 5336/2026: ανώτατο όριο αποζημίωσης έως 100% της ασφαλιζόμενης αξίας ανά αγροτεμάχιο και 200.000 € ανά δικαιούχο^[19], καθώς και νέα διαδικασία καταβολής της εισφοράς από το 2027^[12]. Ο τύπος υπολογισμού, οι καλυπτόμενοι κίνδυνοι και η εξαίρεση του προανθικού δεν άλλαξαν με αυτές τις διατάξεις.
• Εισφορές: από το 2025 καταργήθηκε η δυνατότητα προσαρμογής της εισφοράς κατά ±20% και ο παραγωγός πληρώνει ολόκληρη την εισφορά. Η κατάργηση ισχύει και για το 2026^[10].
• Η παρέμβαση των 222 εκατ. € για επιδότηση ασφαλίστρων (ακαρπία, περονόσπορος, άλλες μυκητολογικές προσβολές) εντάχθηκε στο Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ με την 1η τροποποίηση και διαγράφηκε με την 3η. Οι διαχειριστικές αρχές εξήγησαν ότι, αφού η αναμόρφωση του ΕΛΓΑ είναι σε εξέλιξη, δεν είναι ακόμη γνωστοί οι κίνδυνοι που θα ασφαλίζει ο νέος κανονισμός^[33]. Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, η παρέμβαση θα επιδοτούσε μόνο το 50% του ασφαλίστρου και δεν θα αποζημίωνε ζημιές έως το 50% της παραγωγής^[33].
• Μάρτιος 2026: ο τότε υπουργός Κώστας Τσιάρας δήλωσε ότι η αναμόρφωση του κανονισμού είναι σε εξέλιξη και ότι «δεν υπάρχει πρόθεση από την πλευρά της κυβέρνησης να αυξηθεί για κανέναν απολύτως λόγο το ασφάλιστρο του ΕΛΓΑ»^[22].

Βουλευτές της αντιπολίτευσης, σε ερώτηση του Απριλίου 2025, απαρίθμησαν πέντε εξαγγελίες νέου κανονισμού από το 2019 έως το 2024, με χρονοδιαγράμματα που δεν τηρήθηκαν^[34]. Το συμπέρασμα για τον παραγωγό είναι πρακτικό: σχεδιάστε την κάλυψη του 2027 με βάση τον κανονισμό που ισχύει σήμερα, όχι με βάση αυτόν που εξαγγέλλεται.

13. Ιδιωτική ασφάλιση: τι υπάρχει στην πράξη

Ο νόμος δεν απαγορεύει την ιδιωτική ασφάλιση. Αντίθετα, προβλέπει ότι η προαιρετική ασφάλιση μπορεί να επιδοτείται και όταν γίνεται σε ασφαλιστικές επιχειρήσεις^[5][6]. Η ιδιωτική ασφάλιση όμως δεν αντικαθιστά τον ΕΛΓΑ: για τις καλλιέργειες και τα ζώα που υπάγονται στην υποχρεωτική ασφάλιση, η εισφορά πληρώνεται ούτως ή άλλως^[2][8]. Άρα η ερώτηση δεν είναι «ΕΛΓΑ ή ιδιωτική», αλλά «ΕΛΓΑ μόνο ή ΕΛΓΑ μαζί με ιδιωτικό συμβόλαιο». Το ίδιο ισχύει και για όσους δεν παίρνουν επιδοτήσεις: η ΔΚΕ υποβάλλεται από όλους όσοι έχουν αγροτική εκμετάλλευση, ανεξάρτητα από το αν λαμβάνουν ενισχύσεις^[7]. Περισσότερα στον οδηγό «Αγρότης χωρίς επιδοτήσεις».

Η αγορά είναι μικρή και πολύ λίγα στοιχεία της είναι δημόσια. Ό,τι βρήκαμε τεκμηριωμένο:

• Πακέτα για την εκμετάλλευση. Η Interamerican παρουσίασε το 2016 καλύψεις για αγροτικά κτίρια, εγκαταστάσεις και εξοπλισμό θερμοκηπίων, μηχανήματα και αγροτικά οχήματα, μηχανήματα παραγωγής και συσκευασίας, υπαίθρια και θερμοκηπιακή φυτική παραγωγή, μεταφορές προϊόντων και αστική ευθύνη^[35]. Το 2018 ανέφερε ότι είχε καταβάλει 8,4 εκατ. € σε αποζημιώσεις, κυρίως για υποδομές (κτίρια και θερμοκήπια), και ότι διέθετε και πρόγραμμα για ζωικό κεφάλαιο^[36]. Δεν ελέγξαμε τους σημερινούς όρους και τις τιμές.
• Συμπληρωματική κάλυψη παραγωγής. Ιδιωτικές καλύψεις για υπαίθρια και θερμοκηπιακή φυτική παραγωγή έχουν παρουσιαστεί δημόσια, για παράδειγμα το 2016^[35]. Δεν βρήκαμε μη εμπορική πηγή που να περιγράφει τους σημερινούς όρους τους. Το μόνο αναλυτικό δημόσιο παράδειγμα κάλυψης συμπληρωματικής προς τον ΕΛΓΑ είναι το ομαδικό συμβόλαιο για το βαμβάκι του 2017^[17].
• Ομαδικό συμβόλαιο μέσω αγοραστή. Το 2017 τα Θρακικά Εκκοκκιστήρια οργάνωσαν με την Interamerican ομαδική συμπληρωματική ασφάλιση για βαμβάκι^[17]. Αναλυτικά στην επόμενη υποενότητα.
• Παράγωγα καιρού και παραμετρική ασφάλιση. Πρόκειται για συμβόλαια που πληρώνουν όταν ένας μετρήσιμος δείκτης (θερμοκρασία, βροχόπτωση) περάσει ένα όριο, χωρίς εκτίμηση στο χωράφι. Στην Ελλάδα, όσο ξέρουμε, είναι ακόμη πρόταση. Σημείωμα του Πανεπιστημίου Μακεδονίας (Ιανουάριος 2026) προτείνει πιλοτική αγορά και εκτιμά ασφάλιστρο περίπου 0,5–2% του κύκλου εργασιών και κρατική επιδότηση των ασφαλίστρων 30–50% για 2–3 έτη^[37]. Δεν είναι υπάρχον προϊόν.

Η εικόνα αυτή συμφωνεί με όσα είπε ο πρόεδρος του ΕΛΓΑ τον Φεβρουάριο του 2025: μετά τις επαφές με την Ένωση Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος, «πρόγραμμα από ιδιωτική ασφαλιστική εταιρεία δεν υπάρχει, ούτε καν συμπληρωματικό»^[32]. Υπάρχουν μεμονωμένα συμβόλαια, αλλά όχι μια ευρεία αγορά με δημοσιευμένες τιμές.

Το παράδειγμα του βαμβακιού (2017)

Είναι το μόνο δημόσιο, αναλυτικό παράδειγμα συμπληρωματικού συμβολαίου που βρήκαμε^[17]:

• Ασφαλιζόμενη αξία: 150 €/στρέμμα για ποτιστικά και 85 €/στρέμμα για ξηρικά, ενώ ο ΕΛΓΑ υπολόγιζε στο παράδειγμα 114 €/στρέμμα (265 κιλά × 0,43 €).
• Εκτίμηση: χρησιμοποιούσε το ποσοστό ζημιάς που έβρισκαν οι εκτιμητές του ΕΛΓΑ.
• Αποζημίωση: 90% της ακάλυπτης ζημιάς. Σε ζημιά 30%, ο ΕΛΓΑ πλήρωνε περίπου 15 €/στρέμμα και η Interamerican περίπου 27 €/στρέμμα.
• Χρόνος: 3–4 ημέρες μετά το πόρισμα του ΕΛΓΑ, χωρίς αναμονή της πληρωμής του ΕΛΓΑ.
• Κόστος για τον παραγωγό: 1 ή 1,5 €/στρέμμα, με ομαδικό τιμολόγιο και επιδότηση του εκκοκκιστηρίου για περιορισμένο αριθμό στρεμμάτων. Το ποσό παρακρατούνταν κατά την παράδοση του βαμβακιού. Η εισφορά στον ΕΛΓΑ για το ίδιο στρέμμα ήταν 4,56 €.

Δύο επιφυλάξεις. Πρώτον, το 1–1,5 € ήταν τιμή μετά την επιδότηση του αγοραστή και δεν δείχνει το πλήρες ασφάλιστρο. Δεύτερον, δεν ξέρουμε αν το πρόγραμμα συνεχίζεται ή με ποιους όρους. Το χρήσιμο δίδαγμα είναι το σχήμα: ομαδικό συμβόλαιο μέσω συνεταιρισμού ή αγοραστή, που πατά στην εκτίμηση του ΕΛΓΑ και πληρώνει γρήγορα το ακάλυπτο.

14. ΕΛΓΑ και ιδιωτική ασφάλιση, δίπλα δίπλα

15. Πότε έχει νόημα ένα ιδιωτικό συμβόλαιο

Αυτή είναι η δική μας λίστα ελέγχου, όχι επίσημο κριτήριο. Όσο περισσότερα σημεία σάς αφορούν, τόσο πιο πιθανό είναι να αξίζει να ζητήσετε προσφορά:

• Η πραγματική αξία της παραγωγής σας ανά στρέμμα είναι σαφώς μεγαλύτερη από την ασφαλιζόμενη αξία του ΕΛΓΑ για τον νομό σας (π.χ. πρώιμες ποικιλίες, ποιοτική διαφοροποίηση, συμβόλαια με καλή τιμή).
• Έχετε υψηλό κόστος καλλιέργειας ανά στρέμμα και μια ζημιά 20–40% θα σας αφήσει χωρίς ρευστότητα, αφού ο ΕΛΓΑ δεν πληρώνει τίποτα για ζημιά έως 20%.
• Η καλλιέργειά σας εκτίθεται σε κίνδυνο που ο κανονισμός δεν καλύπτει (π.χ. παγετός πριν από την άνθηση, ασθένειες μετά από βροχές) και ο κίνδυνος αυτός διατίθεται ιδιωτικά.
• Έχετε υποδομές με μεγάλη αξία: θερμοκήπια, αποθήκες, ψυκτικούς θαλάμους, συσκευαστήριο, ακριβά μηχανήματα. Ο ΕΛΓΑ δεν τις ασφαλίζει· οι ζημιές τους μπορούν να ενισχυθούν μέσω προγράμματος ΚΟΕ, εφόσον αποφασιστεί^[7].
• Έχετε δάνειο ή συμβόλαιο παράδοσης που δεν αντέχει αναμονή μηνών για αποζημίωση.
• Πουλάτε σε συνεταιρισμό, ομάδα παραγωγών ή αγοραστή που μπορεί να διαπραγματευτεί ομαδικό συμβόλαιο.
• Πλησιάζετε το ανώτατο όριο των 200.000 € ανά δικαιούχο^[19].

Αντίστροφα, ένα ιδιωτικό συμβόλαιο πιθανότατα δεν αξίζει αν η εκμετάλλευση είναι μικρή, η ασφαλιζόμενη αξία του ΕΛΓΑ είναι κοντά στην πραγματική σας και μπορείτε να απορροφήσετε μια κακή χρονιά από αποθεματικό. Σε αυτή την περίπτωση, χρήματα που θα πήγαιναν σε ασφάλιστρο μπορεί να αποδώσουν περισσότερο σε ταμειακό αποθεματικό ή σε μέσα ενεργητικής προστασίας (αντιχαλαζικά δίχτυα, ανεμομηχανές). Αυτό είναι δική μας εκτίμηση, όχι κανόνας.

16. Τι να ρωτήσετε πριν υπογράψετε

1. Ποιοι κίνδυνοι καλύπτονται ακριβώς και από ποιο βλαστικό στάδιο έως ποιο; Ζητήστε τον κατάλογο γραπτώς, όχι προφορικά.
2. Πώς ορίζεται η ασφαλιζόμενη αξία; Σταθερό ποσό ανά στρέμμα, αναμενόμενη παραγωγή ή τιμή συμβολαίου; Ποιος την αποδεικνύει μετά τη ζημιά;
3. Ποια είναι η απαλλαγή (το ποσοστό ζημιάς που δεν πληρώνεται) και υπολογίζεται ανά αγροτεμάχιο ή για όλη την εκμετάλλευση;
4. Ποιος κάνει την εκτίμηση και τι γίνεται αν διαφωνείτε; Αν το συμβόλαιο πατά στο πόρισμα του ΕΛΓΑ, τι γίνεται όταν ο ΕΛΓΑ δεν εκτιμά, π.χ. σε κίνδυνο που δεν καλύπτει;
5. Σε πόσες ημέρες πληρώνει μετά το πόρισμα; Είναι γραμμένο στο συμβόλαιο;
6. Ποιες είναι οι εξαιρέσεις; Διαβάστε ιδιαίτερα όσα αφορούν «κακή γεωργική πρακτική», ασθένειες και συνδυασμό αιτιών.
7. Προθεσμίες δήλωσης ζημιάς: είναι ίδιες με εκείνες του ΕΛΓΑ ή συντομότερες; Πού και πώς δηλώνεται;
8. Πότε αρχίζει η κάλυψη; Ισχύει από την υπογραφή ή υπάρχει περίοδος αναμονής;
9. Κόστος: ζητήστε το συνολικό ασφάλιστρο ανά στρέμμα, με φόρους και τέλη, και συγκρίνετέ το με τη μέγιστη αποζημίωση που μπορείτε να πάρετε σε κακή χρονιά.
10. Ποιος είναι ο ασφαλιστής και ποιος ο διαμεσολαβητής; Ελέγξτε ότι η εταιρεία έχει άδεια λειτουργίας στην Ελλάδα και ότι το ασφαλιστικό γραφείο είναι εγγεγραμμένο.

17. Συνήθη λάθη που κοστίζουν την αποζημίωση

• Απλήρωτη ή καθυστερημένη εισφορά. Χωρίς εμπρόθεσμη εξόφληση δεν υπάρχει αποζημίωση από τον ΕΛΓΑ^[4][7]. Χωρίς αυτήν μπορεί να χάσετε και την κρατική ενίσχυση, όπως έδειξε το προανθικό του 2025, για το οποίο η εξοφλημένη εισφορά ήταν προϋπόθεση^[24]. Αν έχετε πάρει προκαταβολή αποζημίωσης χωρίς να έχετε εξοφλήσει την εισφορά, μπορεί να κληθείτε να την επιστρέψετε^[13].
• Αγροτεμάχιο που λείπει από τη ΔΚΕ. Ό,τι δεν δηλώθηκε δεν αποζημιώνεται, ακόμη κι αν η ζημιά είναι προφανής^[7].
• Δήλωση ζημιάς την 16η ημέρα. Η προθεσμία των 15 ημερών υπολογίζεται από την επομένη του ζημιογόνου γεγονότος, όχι από την ημέρα που είδατε τη ζημιά^[4].
• Δήλωση σε λάθος δήμο. Δήλωση σε ανταποκριτή άλλου δήμου από εκείνον στον οποίο βρίσκεται το αγροτεμάχιο δεν υποχρεώνει τον ΕΛΓΑ να κάνει εκτίμηση ούτε θεμελιώνει δικαίωμα αποζημίωσης^[4].
• Συγκομιδή χωρίς «μάρτυρες». Αν μαζέψετε ή ξαναοργώσετε πριν από την εκτίμηση χωρίς να αφήσετε άθικτα τμήματα, ο εκτιμητής δεν έχει τι να μετρήσει^[4].
• Λάθος IBAN. Η πληρωμή γίνεται αποκλειστικά στον λογαριασμό που δηλώσατε. Ο ΕΛΓΑ αναφέρει το λάθος στα στοιχεία του λογαριασμού ως αιτία μη πληρωμής^[4][7].
• Αναμονή ad hoc ενίσχυσης ως «σίγουρης». Για ζημιά εκτός κανονισμού, μη βασίσετε τον προϋπολογισμό της επόμενης χρονιάς σε ενίσχυση που δεν έχει ακόμη αποφασιστεί (βλ. ενότητα 10).
• Ιδιωτικό συμβόλαιο χωρίς ανάγνωση των εξαιρέσεων. Αν το συμβόλαιο πατά στην εκτίμηση του ΕΛΓΑ, ρωτήστε τι γίνεται για κινδύνους που ο ΕΛΓΑ δεν εκτιμά.

18. Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να φύγω από τον ΕΛΓΑ και να ασφαλιστώ μόνο ιδιωτικά;

Όχι, για την παραγωγή που υπάγεται στην υποχρεωτική ασφάλιση. Η ειδική ασφαλιστική εισφορά οφείλεται ούτως ή άλλως^[2][8]. Ένα ιδιωτικό συμβόλαιο μπαίνει πάνω από τον ΕΛΓΑ.

Πληρώνω και τη «γενική εισφορά» του 2%;

Μόνο αν ανήκετε στις κατηγορίες που ορίζει ο νόμος, κυρίως αν δεν είστε κατά κύριο επάγγελμα αγρότης και το συνολικό φορολογητέο εισόδημά σας ξεπερνά το αφορολόγητο όριο^[14]. Δείτε την ενότητα 3 και συμβουλευτείτε τον λογιστή σας.

Ο ΕΛΓΑ πληρώνει το 100% της ζημιάς;

Όχι με τον τύπο που ισχύει. Ακόμη και σε ολική καταστροφή, η αποζημίωση από χαλάζι είναι το 74,8% της ασφαλιζόμενης αξίας (0,85 × 0,88)^[4]. Το 100% είναι το ανώτατο όριο ανά αγροτεμάχιο^[19], όχι το ποσοστό κάλυψης. Αποζημίωση στο 100% της ασφαλιζόμενης αξίας προβλέπουν ειδικά καθεστώτα, όπως αυτό της κακοκαιρίας Daniel, το οποίο το 2026 επεκτάθηκε με νόμο στις ζημιές από τα ακραία καιρικά φαινόμενα του Ιουλίου^[38][28].

Ο παγετός πριν από την άνθηση καλύπτεται;

Όχι από τον κανονισμό^[4]. Η κατάργηση της εξαίρεσης εξαγγέλθηκε το 2024^[20], αλλά δεν έχει γίνει. Για το 2025 δόθηκε ad hoc κρατική ενίσχυση με δικούς της όρους^[24].

Κάηκε το χωράφι μου. Τι κάνω;

Για τα ζώα, η πυρκαγιά από ανωτέρα βία είναι ασφαλισμένος κίνδυνος. Για τις καλλιέργειες, το φυτικό και το πάγιο κεφάλαιο, η ζημιά δηλώνεται στον ΕΛΓΑ για πιθανή ένταξη σε πρόγραμμα ΚΟΕ. Κατά τον ΕΛΓΑ, σε μεγάλες πυρκαγιές μπορεί να απαιτείται και καταχώριση στην πλατφόρμα arogi.gov.gr^[7].

Πόσο κοστίζει ένα ιδιωτικό συμβόλαιο;

Δεν βρήκαμε δημόσιους τιμοκαταλόγους. Ο μόνος δημόσιος αριθμός που βρήκαμε αφορά το ομαδικό σχήμα για το βαμβάκι του 2017: 1–1,5 €/στρέμμα μετά την επιδότηση του αγοραστή^[17]. Δεν μπορεί να γενικευτεί. Ζητήστε γραπτή προσφορά για τη δική σας καλλιέργεια.

Αν διαφωνώ με την εκτίμηση, πάω στο δικαστήριο;

Ο κανονισμός και ο ΕΛΓΑ ορίζουν ότι το πόρισμα της επανεκτίμησης είναι οριστικό και δεν μπορεί να ασκηθεί κατ’ αυτού άλλο ένδικο μέσο. Η μόνη εξαίρεση είναι η αναθεώρηση που μπορεί να ζητήσει ο Πρόεδρος του ΕΛΓΑ^[4][7]. Γι’ αυτό η αίτηση επανεκτίμησης μέσα σε 10 ημέρες είναι η πραγματική σας ευκαιρία^[4]. Το αν και με ποιους όρους μια διαφορά για την αποζημίωση μπορεί να φτάσει στα δικαστήρια είναι νομικό ζήτημα που δεν απαντούμε εδώ· για τη δική σας περίπτωση συμβουλευτείτε δικηγόρο.

19. Τι δεν είναι σαφές

• Ο νέος κανονισμός. Δεν ξέρουμε πότε θα εκδοθεί ούτε αν θα περιλαμβάνει όσα εξαγγέλθηκαν το 2024 (100% κάλυψη, προανθικό, πυρκαγιά, νέοι κίνδυνοι)^[20][22].
• Η επιδότηση ασφαλίστρων από την ΚΑΠ. Η παρέμβαση διαγράφηκε επειδή δεν είναι ακόμη γνωστοί οι κίνδυνοι που θα καλύπτει ο νέος κανονισμός^[33]. Δεν είναι γνωστό αν θα επανέλθει σε επόμενη τροποποίηση.
• Η επάρκεια των εσόδων του ΕΛΓΑ. Με τα ανώτατα όρια αυξημένα στο 100% και στα 200.000 €^[19], χωρίς αύξηση εισφορών^[22] και με έλλειμμα τα προηγούμενα χρόνια^[32], δεν είναι σαφές πώς θα χρηματοδοτηθεί η διαφορά.
• Οι Συχνές ερωτήσεις του ΕΛΓΑ αναφέρουν ακόμη ανώτατα όρια 70.000 € και 80% και, σε άλλο σημείο, 250.000 €^[7], όρια που έχουν αντικατασταθεί από τον ν. 5336/2026^[19]. Όταν οι πηγές διαφωνούν, ισχύει ο νόμος.
• Η ιδιωτική αγορά. Δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία για το πόσοι αγρότες έχουν ιδιωτικό συμβόλαιο, με ποιο ασφάλιστρο και με ποια εμπειρία ζημιών.
• Η νέα διαδικασία καταβολής της εισφοράς από το 2027^[12]. Οι λεπτομέρειες εφαρμογής θα κριθούν από τις αποφάσεις που θα εκδοθούν.

Η άποψή μας

Ο ΕΛΓΑ δεν είναι αποτυχία επειδή είναι αργός ή επειδή δεν καλύπτει τα πάντα. Καμία ασφάλιση δεν καλύπτει τα πάντα. Το πρόβλημά του είναι ότι ο αγρότης δεν μπορεί να επιλέξει: πληρώνει μια τιμή που δεν βγαίνει από τον δικό του κίνδυνο, για κάλυψη που δεν διάλεξε, με κανόνες που αλλάζουν με νόμο. Όταν η τιμή δεν αντιστοιχεί στον κίνδυνο, ο ένας επιδοτεί τον άλλον χωρίς να το έχει αποφασίσει. Στην πράξη, ο ελαιοπαραγωγός της Δράμας συμβάλλει στις αποζημιώσεις για τα ροδάκινα της Πέλλας^[32]. Και όταν τα έσοδα δεν επαρκούν, η διαφορά βαραίνει τον φορολογούμενο, μέσω ad hoc ενισχύσεων που κανείς δεν ξέρει αν και πότε θα έρθουν.

Η αυστριακή σχολή της οικονομικής επιστήμης θα πρόσθετε ένα ακόμη επιχείρημα. Η τιμή του κινδύνου είναι πληροφορία. Ένα ασφάλιστρο που ανεβαίνει σε περιοχή που πλημμυρίζει κάθε πέντε χρόνια λέει στον παραγωγό κάτι χρήσιμο: να αλλάξει καλλιέργεια, να επενδύσει σε προστασία ή να μην αγοράσει γη εκεί. Ο ενιαίος συντελεστής σβήνει αυτό το μήνυμα. Η εκ των υστέρων κρατική ενίσχυση το σβήνει ακόμη περισσότερο, γιατί ανταμείβει εξίσου όσους δεν προστατεύτηκαν και όσους προστατεύτηκαν. Το ίδιο το σχέδιο του 2024, με εκπτώσεις για ενεργητική προστασία και μειωμένη αποζημίωση για επαναλαμβανόμενες ζημιές^[20], παραδέχεται ότι αυτό το σήμα λείπει.

Υπάρχουν όμως σοβαρά αντεπιχειρήματα. Πρώτον, ο καταστροφικός κίνδυνος. Τον κίνδυνο μιας κακοκαιρίας σαν τον Daniel, που πλημμυρίζει ολόκληρο κάμπο ταυτόχρονα, δύσκολα τον αναλαμβάνουν μικροί ασφαλιστές χωρίς ισχυρή αντασφάλιση. Ακόμη και η Ένωση Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος πρότεινε σύστημα αντασφάλισης, όχι πλήρη αντικατάσταση του ΕΛΓΑ^[32]. Δεύτερον, η ιδιωτική αγορά είναι σήμερα πολύ ρηχή: λίγα προϊόντα, ελάχιστα δημόσια στοιχεία, κανένας δημοσιευμένος τιμοκατάλογος. Τρίτον, αν ο ΕΛΓΑ γινόταν αύριο προαιρετικός, οι παραγωγοί χαμηλού κινδύνου θα έφευγαν πρώτοι. Οι υπόλοιποι θα έμεναν με ακριβότερη κάλυψη ή χωρίς κάλυψη. Η πολιτική πίεση για ad hoc ενισχύσεις θα μεγάλωνε αντί να μικρύνει.

Γι’ αυτό η θέση μας είναι μετριοπαθής και πρακτική. Ο ΕΛΓΑ θα μείνει υποχρεωτικός για όσο μπορεί να προβλέψει κανείς. Με αυτό ως δεδομένο, όσο πιο διαφανής γίνει η τιμή του κινδύνου, τόσο καλύτερα. Χρειάζονται δημοσιευμένα στοιχεία εισφορών και αποζημιώσεων ανά καλλιέργεια και περιοχή, εκπτώσεις για όποιον επενδύει σε προστασία και πραγματικός χώρος για συμπληρωματικά συμβόλαια. Ο ΕΛΓΑ θα μπορούσε να συνεργάζεται με αυτά, π.χ. με κοινή εκτίμηση και γρήγορη πληρωμή του ακάλυπτου, όπως στο σχήμα του βαμβακιού το 2017^[17]. Για τον αγρότη σήμερα, το μάθημα είναι απλό. Μάθετε τι ακριβώς καλύπτει ο ΕΛΓΑ για τη δική σας καλλιέργεια και υπολογίστε τι μένει ακάλυπτο. Έπειτα αποφασίστε εσείς πώς θα το καλύψετε: με αποθεματικό, με προστασία στο χωράφι, μέσω του συνεταιρισμού σας ή με ένα συμβόλαιο που διαβάσατε ολόκληρο.

Σχετικά άρθρα: Αγρότης χωρίς επιδοτήσεις · Έναρξη αγροτικής δραστηριότητας · Νέοι αγρότες: τα εμπόδια εισόδου · Συνεταιρισμοί χωρίς κράτος · Ο αγρότης και η ελεύθερη αγορά