Το ζήτημα της Mercosur: γιατί αντιδρούν οι αγρότες, τι λέει η κυβέρνηση και τι πιστεύουμε

Η συμφωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Mercosur (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη) έβγαλε τον περασμένο χειμώνα χιλιάδες τρακτέρ στους δρόμους, από τις Βρυξέλλες και το Στρασβούργο ως τη Βαρσοβία και τα ελληνικά μπλόκα. Η ελληνική κυβέρνηση την υπερψήφισε· οι περισσότερες αγροτικές οργανώσεις την απορρίπτουν. Σε αυτό το κείμενο εξηγούμε τι προβλέπει, γιατί αντιδρούν οι αγρότες στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, τι υποστηρίζει η κυβέρνηση και, χωριστά, τι πιστεύουμε εμείς.

1. Πώς φτάσαμε εδώ

Η ενότητα αυτή και η επόμενη περιέχουν μόνο γεγονότα, με παραπομπή στις πηγές.

• 1999–2024: οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν το 1999 με εντολή του Συμβουλίου. Η διαπραγμάτευση του εμπορικού σκέλους ολοκληρώθηκε στις 29 Ιουνίου 2019, αλλά η συμφωνία δεν προχώρησε. Στις 6 Δεκεμβρίου 2024 η ΕΕ και η Mercosur κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία για αναθεωρημένο κείμενο^[1][2].
• 3 Σεπτεμβρίου 2025, η διάσπαση: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε προτάσεις για δύο χωριστές συμφωνίες, τη Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης (EMPA), που καλύπτει και την πολιτική συνεργασία και πρέπει να κυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη, και την Ενδιάμεση Εμπορική Συμφωνία (iTA), που αφορά μόνο το εμπόριο και χρειάζεται μόνο ειδική πλειοψηφία στο Συμβούλιο και την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, χωρίς κύρωση από τα εθνικά κοινοβούλια^[1][2].
• 9 Ιανουαρίου 2026, Συμβούλιο: εγκρίθηκαν με ειδική πλειοψηφία οι δύο αποφάσεις που επιτρέπουν την υπογραφή των συμφωνιών^[1][3]. Κατά ψήφισαν η Γαλλία, η Πολωνία, η Αυστρία, η Ιρλανδία και η Ουγγαρία, ενώ το Βέλγιο απείχε^[4][5]. Η Ελλάδα ψήφισε υπέρ^[6].
• 17 Ιανουαρίου 2026, υπογραφή: η ΕΕ και οι τέσσερις χώρες υπέγραψαν τις συμφωνίες στην Ασουνσιόν της Παραγουάης^[7].
• 21 Ιανουαρίου 2026, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: με 334 ψήφους υπέρ, 324 κατά και 11 αποχές, το Κοινοβούλιο ζήτησε από το Δικαστήριο της ΕΕ γνωμοδότηση για το αν οι συμφωνίες συμβιβάζονται με τις Συνθήκες (άρθρο 218 παρ. 11 ΣΛΕΕ). Η αίτηση καταχωρίστηκε ως γνωμοδότηση 1/26 και θέτει τρία ερωτήματα: αν οι αποφάσεις του Συμβουλίου για την υπογραφή και τη σύναψη των δύο συμφωνιών τηρούν τις διαδικαστικές απαιτήσεις των Συνθηκών, αν ο λεγόμενος μηχανισμός επανεξισορρόπησης είναι συμβατός με τις Συνθήκες και αν οι διατάξεις των συμφωνιών σέβονται την αρχή της προφύλαξης^[2][8]. Όσο εκκρεμεί η γνωμοδότηση, το Κοινοβούλιο δεν μπορεί να δώσει την έγκρισή του για τη σύναψη των συμφωνιών^[9].
• 10 Φεβρουαρίου 2026, ρήτρα διασφάλισης: το Κοινοβούλιο ενέκρινε, με 483 ψήφους υπέρ, 102 κατά και 67 αποχές, τον κανονισμό για την εφαρμογή των διμερών ρητρών διασφάλισης στα γεωργικά προϊόντα^[9]. Πρόκειται για τον Κανονισμό (ΕΕ) 2026/687 της 11ης Μαρτίου 2026^[10].
• Φεβρουάριος–Μάρτιος 2026, προσωρινή εφαρμογή: η Αργεντινή και η Ουρουγουάη κύρωσαν την ενδιάμεση συμφωνία στις 26 και 27 Φεβρουαρίου και η Βραζιλία στις 4 Μαρτίου. Στις 27 Φεβρουαρίου η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει σε προσωρινή εφαρμογή^[2]. Αφού και οι τέσσερις χώρες ολοκλήρωσαν τις εσωτερικές τους διαδικασίες τον Μάρτιο, η ενδιάμεση εμπορική συμφωνία εφαρμόζεται προσωρινά από την 1η Μαΐου 2026^[1].
• 29 Σεπτεμβρίου 2026, Δικαστήριο: στις 10 Μαΐου 2026 η Πολωνία άσκησε προσφυγή ακύρωσης κατά της απόφασης του Συμβουλίου για την υπογραφή και την προσωρινή εφαρμογή της ενδιάμεσης συμφωνίας (υπόθεση C-460/26) και ζήτησε ασφαλιστικά μέτρα, δηλαδή την αναστολή εκτέλεσης της απόφασης. Με διάταξη της 29ης Σεπτεμβρίου 2026 το Δικαστήριο απέρριψε την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων· η κύρια υπόθεση εκκρεμεί^[11].

Τα μπλόκα και τις κινητοποιήσεις στην Ελλάδα τα έχουμε καταγράψει αναλυτικά στο άρθρο «Μπλόκα, υποσχέσεις και Mercosur». Εδώ τα συνοψίζουμε μόνο όσο χρειάζεται.

2. Τι προβλέπει για τα αγροτικά προϊόντα

Δασμοί προς τη Mercosur. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η Mercosur θα καταργήσει σταδιακά τους δασμούς στο 91% των προϊόντων. Για τα ευρωπαϊκά αγροδιατροφικά προϊόντα, οι σημερινοί δασμοί της Mercosur φτάνουν έως το 55%^[12]· για το κρασί είναι 27% και για τα αλκοολούχα ποτά 35%, και η συμφωνία τους καταργεί^[13].

Ποσοστώσεις προς την ΕΕ. Για τα ευαίσθητα προϊόντα η ΕΕ δεν καταργεί τους δασμούς χωρίς όριο. Ανοίγει δασμολογικές ποσοστώσεις, δηλαδή συγκεκριμένες ποσότητες με μειωμένο ή μηδενικό δασμό, που εφαρμόζονται σταδιακά. Τα κυριότερα, σύμφωνα με την Επιτροπή:

Πηγές: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενημερωτικό σημείωμα για τους αγρότες^[14] και ενημερωτικό σημείωμα για την Ελλάδα (χοιρινό)^[12].

Η Επιτροπή σημειώνει ότι για το βόειο, τα πουλερικά και το ρύζι η ΕΕ ήδη εισάγει από τη Mercosur μεγαλύτερες ποσότητες από τις νέες ποσοστώσεις: 206.000 τόνους βόειου και 293.000 τόνους πουλερικών το 2024, και 211.000 τόνους ρυζιού την περίοδο 2023–24. Για το μέλι, οι εισαγωγές του 2024 ήταν 24.000 τόνοι^[14]· η νέα ποσόστωση είναι δηλαδή σχεδόν διπλάσια από τις σημερινές εισαγωγές.

Γεωγραφικές ενδείξεις. Η συμφωνία προστατεύει από απομιμήσεις στη Mercosur 344 ευρωπαϊκά τρόφιμα και ποτά^[7]. Από αυτά, 21 είναι ελληνικά: τα τυριά Φέτα, Κεφαλογραβιέρα και Μανούρι· οι επιτραπέζιες ελιές Ελιά Καλαμάτας και Κονσερβολιά Αμφίσσης· τα ελαιόλαδα Καλαμάτα, Κολυμβάρι Χανίων Κρήτης, Λυγουριό Ασκληπιείου και Σητεία Λασιθίου Κρήτης· η Κορινθιακή Σταφίδα Βοστίτσα, ο Κρόκος Κοζάνης και η Μαστίχα Χίου· τα κρασιά Αμύνταιο, Μαντινεία, Νάουσα, Νεμέα, Ρετσίνα Αττικής, Σάμος και Σαντορίνη· το Ούζο και το Τσίπουρο^[12]. Για τη φέτα, σύμφωνα με Το Βήμα, προβλέπεται μεταβατική περίοδος επτά ετών για όσους ήδη χρησιμοποιούν την ονομασία στις χώρες της Mercosur^[15].

Ρήτρα διασφάλισης. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2026/687 ορίζει πότε η ΕΕ μπορεί να λάβει μέτρα διασφάλισης, δηλαδή να αναστείλει τις περαιτέρω μειώσεις δασμών ή να επαναφέρει υψηλότερο δασμό, όταν οι εισαγωγές από τη Mercosur προκαλούν ή απειλούν να προκαλέσουν σοβαρή ζημία στους Ευρωπαίους παραγωγούς^[10]. Η Επιτροπή ξεκινά έρευνα για ευαίσθητα προϊόντα, όπως τα πουλερικά, το βόειο, τα αυγά, τα εσπεριδοειδή και η ζάχαρη, όταν οι εισαγωγές αυξηθούν κατά 5% σε σχέση με τον μέσο όρο τριετίας και ταυτόχρονα οι τιμές εισαγωγής είναι κατά 5% χαμηλότερες από τις εγχώριες. Η Επιτροπή είχε προτείνει όριο 10% ετησίως. Έρευνα μπορεί να ζητήσει και κράτος μέλος ή φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή ένωση που εκπροσωπεί τον οικείο κλάδο, και η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση στο Κοινοβούλιο τουλάχιστον κάθε έξι μήνες^[9].

Κανόνες για τα εισαγόμενα και «ρήτρες καθρέφτη». Η Επιτροπή τονίζει ότι όλα τα τρόφιμα που εισάγονται από τρίτες χώρες πρέπει να πληρούν τις ίδιες υγειονομικές απαιτήσεις με τα τρόφιμα που παράγονται στην ΕΕ και ότι οι έλεγχοι θα ενισχυθούν^[16]. Αυτό αφορά όμως το προϊόν. Η συμφωνία δεν περιέχει γενική «ρήτρα καθρέφτη», δηλαδή υποχρέωση να έχει παραχθεί το προϊόν με τους ίδιους κανόνες παραγωγής, για παράδειγμα για την ευζωία των ζώων ή για φυτοφάρμακα που απαγορεύονται στην ΕΕ αλλά δεν αφήνουν υπολείμματα πάνω από τα όρια. Κατά την υπογραφή, η Επιτροπή ανέφερε ότι θα λάβει μέτρα για να υλοποιήσει τη δέσμευση, που περιέχει το Όραμα για τη Γεωργία και τα Τρόφιμα, για ισχυρότερη ευθυγράμμιση των προτύπων παραγωγής που εφαρμόζονται στα εισαγόμενα προϊόντα, όπως για τα φυτοφάρμακα και την ευζωία των ζώων^[7]. Στις 21 Απριλίου 2026 τα κράτη μέλη ενέκριναν την πρόταση της Επιτροπής να μειωθούν τα ανώτατα όρια υπολειμμάτων για τρία φυτοφάρμακα που δεν επιτρέπονται στην ΕΕ (καρβενδαζίμη, βενομύλ και θειοφανικό μεθύλιο), με μεταβατική περίοδο έξι μηνών για τις επιχειρήσεις^[17].

3. Γιατί αντιδρούν οι Ευρωπαίοι αγρότες

Στην ενότητα αυτή αποδίδουμε τα επιχειρήματα των αγροτικών οργανώσεων όπως τα διατυπώνουν οι ίδιες, με τα στοιχεία που τα στηρίζουν ή τα περιορίζουν.

3.1 Η ανισότητα των κανόνων παραγωγής

Το κεντρικό επιχείρημα είναι ότι ο Ευρωπαίος αγρότης θα ανταγωνιστεί προϊόντα που παράγονται με ουσίες και πρακτικές που σε αυτόν απαγορεύονται. Στο Βέλγιο, η οργάνωση ABS είπε ότι δεν μπορεί να εξηγήσει στους αγρότες γιατί θα εισάγονται προϊόντα με φυτοφάρμακα που στην ΕΕ απαγορεύονται εδώ και 30 χρόνια· ο πρόεδρος του Boerenbond, Lode Ceyssens, μίλησε για κίνδυνο να κατακλυστεί η αγορά από προϊόντα κατώτερης ποιότητας, φθηνότερα, ακόμη και επικίνδυνα^[18]. Το ίδιο επιχείρημα για τα φυτοφάρμακα διατύπωσαν Πολωνοί αγρότες στη Βαρσοβία^[19].

3.2 Η δυσπιστία για τους ελέγχους

Οι αγρότες δεν αμφισβητούν μόνο τους κανόνες αλλά και το αν τηρούνται. Εδώ υπάρχουν επίσημα ευρήματα:

• Ο έλεγχος της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων της Επιτροπής στη Βραζιλία, από τις 27 Μαΐου έως τις 14 Ιουνίου 2024, έκρινε ότι το σύστημα ελέγχου υπολειμμάτων είναι σε μεγάλο βαθμό σύμφωνο με τους κανόνες της ΕΕ. Διαπίστωσε όμως ότι οι ρυθμίσεις που πρέπει να εγγυώνται ότι τα βοοειδή από τα οποία προέρχεται κρέας για την ΕΕ δεν έχουν λάβει ποτέ οιστραδιόλη 17β (ορμόνη που απαγορεύεται στην ΕΕ ως αυξητικός παράγοντας) είναι αναποτελεσματικές («ineffective»), και ότι η αρμόδια αρχή δεν μπορεί να εγγυηθεί την αξιοπιστία των ένορκων δηλώσεων των επιχειρήσεων ότι δεν χρησιμοποιήθηκε η ουσία^[20].
• Σύμφωνα με το AFP, νέα έκθεση ελέγχου της Επιτροπής, που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2026, διαπίστωσε ότι δεν είχε εφαρμοστεί η σύσταση να διασφαλιστεί ότι προϊόντα από δαμαλίδες που έλαβαν οιστραδιόλη δεν εξάγονται στην ΕΕ^[21].
• Στην Ιρλανδία, σύμφωνα με το RTÉ, 128 κιλά βόειου κρέατος από τη Βραζιλία, από ζώα που είχαν λάβει οιστραδιόλη, διατέθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2025 σε τρεις επιχειρήσεις τροφίμων μέσω της Βόρειας Ιρλανδίας. Η Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων της Ιρλανδίας (FSAI) ενημέρωσε το υπουργείο Γεωργίας στις 12 Δεκεμβρίου 2025, και το κρέας ανακλήθηκε^[22].
• Από τις 3 Σεπτεμβρίου 2026 οι εισαγωγές στην ΕΕ πρέπει να τηρούν τους ευρωπαϊκούς περιορισμούς στη χρήση αντιμικροβιακών στα ζώα. Η Βραζιλία δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο των τρίτων χωρών που έχουν δώσει τις απαιτούμενες εγγυήσεις, επομένως δεν επιτρέπεται η είσοδος στην ΕΕ βραζιλιάνικων ζωικών προϊόντων που πιστοποιούνται από την ημερομηνία αυτή^[23][24][25].

Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι η δυσπιστία έχει βάση. Δείχνουν όμως και ότι το σύστημα ελέγχων της ΕΕ εντοπίζει προβλήματα και, όταν χρειάζεται, σταματά τις εισαγωγές.

3.3 Η πίεση στις τιμές

Οι αγρότες φοβούνται ότι ακόμη και ποσότητες μικρές σε σχέση με τη συνολική ευρωπαϊκή παραγωγή μπορούν να πιέσουν τις τιμές, ιδίως όταν συγκεντρώνονται σε λίγα προϊόντα. Η Επιτροπή απαντά ότι οι ποσοστώσεις αντιστοιχούν σε 0,1% έως 1,5% της παραγωγής της ΕΕ, ανάλογα με το προϊόν^[14]. Σύμφωνα με δικούς μας υπολογισμούς σε προσωρινά στοιχεία της Eurostat, τον Μάιο–Αύγουστο 2026 η αξία των εισαγωγών αγροτικών προϊόντων και τροφίμων της ΕΕ από τη Mercosur αυξήθηκε κατά 5,2% σε σχέση με το ίδιο τετράμηνο του 2025. Σε λίγα προϊόντα η αύξηση ήταν πολύ μεγαλύτερη: σε όγκο, περίπου 74% για τα πουλερικά και 73% για το μέλι^[26]. Τα στοιχεία δεν δείχνουν πόσο από την αύξηση οφείλεται στη συμφωνία.

3.4 Το άθροισμα: Ουκρανία, ΚΑΠ, χαμηλές τιμές

Η Mercosur δεν ήρθε μόνη της. Από τις 29 Οκτωβρίου 2025 ισχύει η αναθεωρημένη εμπορική συμφωνία της ΕΕ με την Ουκρανία^[27], με ετήσιες ποσοστώσεις χωρίς δασμό, μεταξύ άλλων, 100.000 τόνων για τη ζάχαρη, 120.000 τόνων για τα πουλερικά, 18.000 τόνων για τα αυγά και 35.000 τόνων για το μέλι^[28]. Τον Ιούλιο του 2025 η Επιτροπή πρότεινε για την ΚΑΠ της περιόδου 2028–2034 δεσμευμένο ποσό τουλάχιστον 300 δισ. €, έναντι 386,6 δισ. € για την περίοδο 2021–2027. Ειδικοί με τους οποίους επικοινώνησε το Euronews εκτίμησαν ότι, αν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός, η πρόταση ισοδυναμεί με περικοπή 20% έως 30% σε πραγματικούς όρους, και η Copa-Cogeca έκανε λόγο για «concealed budget cuts» («συγκαλυμμένες περικοπές του προϋπολογισμού»)^[29]. Ο πρόεδρος του Boerenbond δήλωσε ότι οι αγρότες αντιτίθενται σε κακή ευρωπαϊκή νομοθεσία, σε απαράδεκτη μείωση των πόρων της ΚΑΠ και σε άδικες εμπορικές συμφωνίες όπως η Mercosur^[18]. Για πολλούς αγρότες, όπως δείχνουν οι δηλώσεις αυτές, η Mercosur έγινε το σύμβολο μιας γενικότερης αίσθησης ότι οι Βρυξέλλες τους επιβαρύνουν και ταυτόχρονα τους εκθέτουν σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό.

3.5 Το κόστος των ευρωπαϊκών περιβαλλοντικών κανόνων

Οι οργανώσεις υποστηρίζουν ότι οι περιβαλλοντικοί κανόνες της ΕΕ αυξάνουν το κόστος του Ευρωπαίου παραγωγού χωρίς να ισχύουν το ίδιο για τον ανταγωνιστή του. Αυτό ισχύει σε μεγάλο βαθμό για τους κανόνες παραγωγής, όπως εξηγήσαμε στην ενότητα 2. Υπάρχουν όμως και κανόνες που αφορούν και τα εισαγόμενα: ο κανονισμός για την αποψίλωση (EUDR), που καλύπτει μεταξύ άλλων τα βοοειδή και τη σόγια, θα εφαρμοστεί, μετά από νέα αναβολή, από τις 30 Δεκεμβρίου 2026 για τις μεγάλες και μεσαίες επιχειρήσεις και από τις 30 Ιουνίου 2027 για τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, με ορισμένες εξαιρέσεις^[30].

3.6 Τι λένε οι οργανώσεις

• Copa-Cogeca (η ένωση των ευρωπαϊκών αγροτικών οργανώσεων και συνεταιρισμών): στις 9 Ιανουαρίου 2026 χαρακτήρισε τη συμφωνία «θεμελιωδώς ανισόρροπη και ελαττωματική» («fundamentally unbalanced and flawed») και επέκρινε την απόφαση του Συμβουλίου να αποσύρει, την τελευταία στιγμή, τη δήλωση ότι η συμφωνία δεν θα εφαρμοστεί προσωρινά πριν αποφανθεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο^[31].
• FNSEA (Γαλλία): όταν η Επιτροπή ανακοίνωσε την προσωρινή εφαρμογή, ο πρόεδρος Arnaud Rousseau δήλωσε: «C'est un déni de démocratie» («Είναι άρνηση της δημοκρατίας»). Αντίστοιχα αντέδρασαν οι Νέοι Αγρότες (JA), η Confédération paysanne, η Coordination rurale και η διεπαγγελματική οργάνωση κρέατος Interbev^[21].
• IFA (Ιρλανδία): στις 8 Ιανουαρίου 2026 ο πρόεδρος Francie Gorman δήλωσε ότι οι «so-called safeguards» της Επιτροπής «do not give any assurances that Brazilian beef will meet EU standards» («οι λεγόμενες διασφαλίσεις […] δεν παρέχουν καμία διαβεβαίωση ότι το βραζιλιάνικο βόειο κρέας θα πληροί τα πρότυπα της ΕΕ»)^[32].
• ABS και Boerenbond (Βέλγιο): στις 7 Ιανουαρίου 2026 η ABS παρέδωσε στην υπουργό Γεωργίας της Βαλλονίας 4.000 υπογραφές κατά της συμφωνίας, και το Boerenbond ζήτησε από τους Βέλγους ευρωβουλευτές να την απορρίψουν^[18].
• Πολωνοί αγρότες: στις 9 Ιανουαρίου 2026, λίγο μετά την ψηφοφορία στο Συμβούλιο, πάνω από χίλιοι διαδηλωτές βάδισαν στη Βαρσοβία προς τη Βουλή και το γραφείο του πρωθυπουργού. «This will kill our agriculture in Poland» («Αυτό θα σκοτώσει τη γεωργία μας στην Πολωνία»), είπε στο AFP ο αγρότης Janusz Sampolski, από χωριό νότια του Γκντανσκ^[19].

3.7 Οι κινητοποιήσεις

• 18 Δεκεμβρίου 2025, Βρυξέλλες: χιλιάδες αγρότες και τρακτέρ έκλεισαν δρόμους κατά τη σύνοδο κορυφής· η αστυνομία χρησιμοποίησε δακρυγόνα και αντλίες νερού. Την προηγούμενη ημέρα η Ιταλίδα πρωθυπουργός Giorgia Meloni είχε δηλώσει στο ιταλικό κοινοβούλιο ότι η υπογραφή «would be premature» («θα ήταν πρόωρη»)^[33]. Η υπογραφή, που είχε προγραμματιστεί για τις 20 Δεκεμβρίου στη Βραζιλία, μετατέθηκε για τον Ιανουάριο^[22][34].
• 9 Ιανουαρίου 2026, Βαρσοβία: η πορεία που περιγράψαμε παραπάνω^[19].
• 20 Ιανουαρίου 2026, Στρασβούργο: την παραμονή της ψηφοφορίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, περίπου 4.500 αγρότες, κατά την εκτίμηση της αστυνομίας, από τη Γαλλία, την Ιταλία, το Βέλγιο και την Πολωνία διαδήλωσαν έξω από το Κοινοβούλιο^[35].
• Ελλάδα: από τα τέλη Νοεμβρίου 2025 ως τα τέλη Ιανουαρίου 2026 τα μπλόκα έκλεισαν εθνικές οδούς και τελωνεία· η Mercosur ήταν ένα από τα κεντρικά τους αιτήματα (βλ. ενότητα 5 και το άρθρο μας για τις κινητοποιήσεις).

4. Ποιες κυβερνήσεις ήταν κατά και ποιες υπέρ

Κατά: η Γαλλία, η Πολωνία, η Αυστρία, η Ιρλανδία και η Ουγγαρία ψήφισαν κατά στο Συμβούλιο^[4][5][19]. Η Γαλλία είχε δηλώσει ότι θα υπέγραφε μόνο αν προστατεύονταν τα συμφέροντα των Γάλλων και των Ευρωπαίων αγροτών, και τελικά ψήφισε κατά^[13]. Η υπουργός Γεωργίας Annie Genevard είπε για την προσωρινή εφαρμογή «C'est une décision que je regrette» («Είναι μια απόφαση για την οποία λυπάμαι»)^[21].

Αποχή: το Βέλγιο απείχε, επειδή οι περιφέρειές του διαφωνούσαν^[4]. Σύμφωνα με τον ομοσπονδιακό υπουργό Γεωργίας David Clarinval, τα δύο γαλλόφωνα κόμματα (MR και Les Engagés) αντιτάχθηκαν στη συμφωνία, ενώ τα φλαμανδικά κόμματα ήταν σε γενικές γραμμές υπέρ^[36].

Υπέρ: η Γερμανία και η Ισπανία ήταν, μαζί με την Επιτροπή, από τους κύριους υποστηρικτές, με το επιχείρημα ότι η συμφωνία μειώνει την εξάρτηση της ΕΕ από την Κίνα σε κρίσιμες πρώτες ύλες, όπως το λίθιο^[13]. Η Ιταλία, που είχε εκφράσει αντιρρήσεις, άλλαξε τελικά στάση^[13], αφού η Επιτροπή δεσμεύτηκε για πρόωρη πρόσβαση, ήδη από το 2028, σε 45 δισ. € από τους πόρους της επόμενης ΚΑΠ^[34] και, κατόπιν ιταλικού αιτήματος, το όριο ενεργοποίησης της ρήτρας διασφάλισης μειώθηκε από 8% σε 5%^[13][37]. Ο Ιταλός υπουργός Γεωργίας Francesco Lollobrigida ανέφερε ότι η Ιταλία ζήτησε και πέτυχε κανόνες, που η ΕΕ επεξεργάζεται, σύμφωνα με τους οποίους «i prodotti in ingresso non possono contenere residui di sostanze vietate per gli agricoltori europei» («τα εισαγόμενα προϊόντα δεν μπορούν να περιέχουν υπολείμματα ουσιών που απαγορεύονται στους Ευρωπαίους αγρότες»)^[37]. Η Meloni δήλωσε: «We have always said that we would be in favour of the Mercosur deal when there were sufficient guarantees for our farmers» («Πάντα λέγαμε ότι θα ήμασταν υπέρ της συμφωνίας με τη Mercosur όταν θα υπήρχαν επαρκείς εγγυήσεις για τους αγρότες μας»)^[4]. Η Ελλάδα ψήφισε υπέρ (ενότητα 6).

5. Ελλάδα: τι λένε οι αγρότες και οι οργανώσεις

5.1 Οι θέσεις

• Κτηνοτρόφοι (ΣΕΚ): ήδη τον Δεκέμβριο του 2024 ο Σύνδεσμος Ελληνικής Κτηνοτροφίας ζήτησε «Κατάργηση της συμφωνίας Mercosur» και χαρακτήρισε τις επιπτώσεις της για τη φέτα «οικονομική και πολιτιστική καταστροφή»^[38].
• Συνεταιρισμοί (ΕΘΕΑΣ): η Εθνική Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών είχε προειδοποιήσει από τον Νοέμβριο του 2024 ότι το μέλλον του αγροτικού χάρτη της Ευρώπης είναι «αμφίρροπο» λόγω της συμφωνίας^[39]. Τον Ιανουάριο του 2026 ο πρόεδρός της, Παύλος Σατολιάς, χαιρέτισε την παραπομπή στο Δικαστήριο: «Καλώς πήγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο η συμφωνία». Ζήτησε ρήτρα αμοιβαιότητας, ώστε ο τρόπος παραγωγής στη Mercosur να είναι «απόλυτα ίδιος» με τον ευρωπαϊκό, ισχυρότερους ελέγχους στα τελωνεία και στήριξη για τους κλάδους που θα πληγούν. Ως πιο εκτεθειμένα ανέφερε τη σόγια, το κριθάρι, το καλαμπόκι, το ρύζι, τα πουλερικά και τα βοοειδή^[40].
• Τα μπλόκα: τον Ιανουάριο του 2026, πριν από τη συνάντηση με τον πρωθυπουργό, οι επιτροπές των μπλόκων έθεσαν ως «κόκκινη γραμμή» την καταψήφιση της συμφωνίας. Ο εκπρόσωπος Τύπου της Αγροτικής Ομοσπονδίας Λάρισας Σωκράτης Αλειφτήρας δήλωσε: «Ο κ. Μητσοτάκης έβαλε την ταφόπλακα στον πρωτογενή τομέα με την απαράδεκτη συνθήκη Mercosur που ευνοεί μόνο τις βόρειες ευρωπαϊκές χώρες»^[41].
• Πτηνοτρόφοι (ΕΔΟΠ): η Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Πτηνοτροφίας ζήτησε, με επιστολή προς τον πρωθυπουργό και τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, τη ρητή εξαίρεση της πτηνοτροφίας από το πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας ή τον αυστηρό περιορισμό της, μηχανισμό αυτόματης αναστολής των ποσοστώσεων σε περίπτωση στρέβλωσης της αγοράς και υποχρεωτική επισήμανση της προέλευσης στα μεταποιημένα προϊόντα και στην εστίαση^[42].
• Μελισσοκόμοι: η Επιστημονική Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης Μελισσοκόμων, σε επιστολή προς τον Επίτροπο Γεωργίας Christophe Hansen, αναφέρει ότι το 2021–2022 το 63% του μελιού που εξήχθη στην ΕΕ από τη Βραζιλία και το 54% από την Αργεντινή δεν συμμορφωνόταν με τις απαιτήσεις της νομοθεσίας^[43].
• Επιτραπέζια ελιά (ΠΕΜΕΤΕ): η Πανελλήνια Ένωση Μεταποιητών, Τυποποιητών και Εξαγωγέων Επιτραπέζιων Ελιών υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει αμοιβαιότητα: ο ευρωπαϊκός δασμός 14% στις ελιές της Mercosur μηδενίζεται σταδιακά σε επτά έτη, ενώ για τις ευρωπαϊκές ελιές που εξάγονται στη Mercosur ο δασμός 14% παραμένει^[44].

5.2 Ποιοι εκτίθενται και ποιοι κερδίζουν

Πιθανές απώλειες. Η εκτίμηση αυτή είναι δική μας, με βάση τις ποσοστώσεις και τις θέσεις των οργανώσεων. Η Ελλάδα δεν είναι μεγάλος παραγωγός βόειου ή ζάχαρης. Περισσότερο εκτεθειμένοι φαίνεται να είναι οι πτηνοτρόφοι, οι μελισσοκόμοι, οι παραγωγοί ρυζιού και εσπεριδοειδών, και έμμεσα όσοι κλάδοι επηρεάζονται από τις τιμές της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, όπου το βόειο από τη Mercosur ανταγωνίζεται άλλους Ευρωπαίους παραγωγούς.

Πιθανά οφέλη. Οι ελληνικές αγροδιατροφικές εξαγωγές προς τη Mercosur ήταν 34,3 εκατ. € το 2024, με δασμούς 27% έως 55%, που η συμφωνία μειώνει σημαντικά και σε ορισμένα προϊόντα μηδενίζει. Για τα φρούτα και τους ξηρούς καρπούς, με ελληνικές εξαγωγές 25,5 εκατ. € το 2024, ο δασμός 10% μηδενίζεται^[12]. Κατά την εκτίμησή μας, μπορεί να ωφεληθούν το κρασί και τα αλκοολούχα ποτά, όπου καταργούνται δασμοί 27% και 35%^[13], τα φρούτα, όπως τα ακτινίδια, και τα προϊόντα με γεωγραφική ένδειξη. Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα εισάγει από τη Mercosur μεγάλες ποσότητες σογιάλευρων για ζωοτροφές^[26], βασικό στοιχείο κόστους για τους κτηνοτρόφους.

Τα πρώτα στοιχεία. Σύμφωνα με δικούς μας υπολογισμούς σε προσωρινά στοιχεία της Eurostat, τον Μάιο–Αύγουστο 2026 οι ελληνικές εισαγωγές αγροτικών προϊόντων και τροφίμων από τη Mercosur αυξήθηκαν από 214 σε 248 εκατ. € σε σχέση με το ίδιο τετράμηνο του 2025. Η αύξηση οφείλεται στα σογιάλευρα (από 68,2 σε 114,6 εκατ. €)· οι υπόλοιπες εισαγωγές μειώθηκαν. Οι αντίστοιχες ελληνικές εξαγωγές προς τη Mercosur ήταν 3,8 εκατ. €, έναντι 2,7 εκατ. € το 2025^[26]. Τα στοιχεία είναι προσωρινά και δεν καταγράφουν τις εισαγωγές που φτάνουν στην Ελλάδα μέσω άλλων κρατών μελών.

6. Η θέση της ελληνικής κυβέρνησης

Η ψήφος. Η Ελλάδα ψήφισε υπέρ στο Συμβούλιο στις 9 Ιανουαρίου 2026. Σε ενημερωτικό σημείωμα, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ) ανέφερε ότι η θετική ψήφος έλαβε υπόψη όσα διασφαλίζουν τους αγρότες και ότι η συμφωνία «θα περνούσε ανεξάρτητα από τη στάση της χώρας μας καθώς απαιτούσε ειδική πλειοψηφία, η οποία ήδη είχε επιτευχθεί από τα υπόλοιπα κράτη μέλη». Υπενθύμισε επίσης ότι το πλαίσιο της συμφωνίας υπήρχε από το 2019, «επί κυβέρνησης Σύριζα»^[6].

Τα επιχειρήματα του υπουργείου. Σύμφωνα με το ίδιο σημείωμα, οι ελληνικές αγροδιατροφικές εξαγωγές προς τη Mercosur, σήμερα μόλις 34,3 εκατ. €, «μπορούν να αυξηθούν σημαντικά». Η συμφωνία προστατεύει τις 21 ελληνικές γεωγραφικές ενδείξεις, των οποίων η τιμή πώλησης είναι «2 και 3 φορές υψηλότερη» από αυτή των κανονικών προϊόντων, περιορίζει τις εισαγωγές με τις ποσοστώσεις και προβλέπει ρήτρα διασφάλισης. Το υπουργείο αναφέρει κατάλογο 14 ευαίσθητων προϊόντων με ειδική προστασία, ανάμεσά τους τα εσπεριδοειδή, το ελαιόλαδο, τα τυριά, τα ακτινίδια, τα ροδάκινα, τα αυγά, το κρέας, το ρύζι και το μέλι^[6]. Κατηγόρησε την αντιπολίτευση για υποκρισία, επειδή οι ευρωβουλευτές της δεν υπερψήφισαν τα μέτρα προστασίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο^[6][13]. Από την πλευρά του, το ΠΑΣΟΚ, που χαρακτηρίζει τη συμφωνία «προβληματική», ανακοίνωσε στις 21 Ιανουαρίου 2026 ότι οι ευρωβουλευτές του υπερψήφισαν την αίτηση γνωμοδότησης του Δικαστηρίου^[45].

Ο τότε υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης. Στις 7 Ιανουαρίου 2026 ο Κώστας Τσιάρας χαρακτήρισε τη συμφωνία βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, τόνισε ότι θα βοηθήσει τις ελληνικές εξαγωγές και πρόσθεσε: «Διεκδικούμε σαν χώρα ρήτρες ασφάλισης αλλά και εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού»^[46]. Ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του υπουργείου, Αντώνης Φιλιππής, δήλωσε ότι η ρήτρα διμερούς διασφάλισης «δεν αποτελεί πλήρη απάντηση στις ανησυχίες, αλλά συνιστά βασικό εργαλείο για τη διαμόρφωση, έστω και σε κάποιο βαθμό, δίκαιων συνθηκών ανταγωνισμού στον αγροδιατροφικό τομέα»^[15].

Ο πρωθυπουργός. Για τη δέσμευση της Επιτροπής για πρόωρη πρόσβαση στα 45 δισ. € της ΚΑΠ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι «η άμεση κινητοποίηση σημαντικών πόρων προς τον αγροτικό τομέα αποτελεί ουσιαστικό βήμα στήριξης των Ελλήνων και Ευρωπαίων αγροτών»^[15]. Σε συνέντευξη στο Euronews στις 23 Ιανουαρίου 2026 υποστήριξε, σύμφωνα με την απόδοση του enikonomia, ότι οι μεγάλες διεθνείς εμπορικές συμφωνίες έχουν περισσότερα οφέλη παρά μειονεκτήματα και ότι η Ελλάδα, ως ανοιχτή οικονομία μεσαίου μεγέθους, έχει συμφέρον να διασφαλίσει μια διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες, που ευνοεί το ελεύθερο εμπόριο^[47].

Ο σημερινός υπουργός. Ο Κώστας Τσιάρας παραιτήθηκε μετά τη διαβίβαση στη Βουλή, από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, της δικογραφίας για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, στην οποία περιλαμβάνεται το όνομά του. Στις 4 Απριλίου 2026 ορκίστηκε υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ο Μαργαρίτης Σχοινάς^[48]. Στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών (22–25 Απριλίου 2026) εκτίμησε ότι η συμφωνία θα φέρει περισσότερες ευκαιρίες παρά κινδύνους: «Τα δικά μας προϊόντα ποιότητας δεν έχουν τίποτα να φοβηθούν, αντιθέτως θα πολλαπλασιάσουν τις αγορές τους»^[49].

Υπουργείο Εξωτερικών. Δεν εντοπίσαμε δημόσια δήλωση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη για την ψήφο της Ελλάδας στο Συμβούλιο.

7. Τι δεν είναι σαφές

• Η γνωμοδότηση του Δικαστηρίου. Δεν είναι γνωστό πότε θα εκδοθεί. Τέτοιες διαδικασίες διαρκούν συνήθως 18 έως 24 μήνες^[2][40]. Αν το Δικαστήριο κρίνει τη συμφωνία ασυμβίβαστη με τις Συνθήκες, δεν είναι σαφές τι θα γίνει με την ενδιάμεση συμφωνία που ήδη εφαρμόζεται.
• Η προσφυγή της Πολωνίας (C-460/26) για την ακύρωση της απόφασης του Συμβουλίου εκκρεμεί^[11].
• Η «υποχρέωση αμοιβαιότητας». Το ΥΠΑΑΤ περιέγραψε ως μέτρο που ψήφισε το Κοινοβούλιο μια «υποχρέωση αμοιβαιότητας», σύμφωνα με την οποία τα εισαγόμενα προϊόντα πρέπει να πληρούν τα ευρωπαϊκά περιβαλλοντικά, υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά πρότυπα^[6]. Η ανακοίνωση του Κοινοβουλίου για τον τελικό κανονισμό αναφέρει μόνο τα όρια ενεργοποίησης και την παρακολούθηση της αγοράς^[9], και η Επιτροπή μιλά για υγειονομικούς κανόνες για το προϊόν^[16]. Δεν βρήκαμε γενική υποχρέωση τήρησης των ευρωπαϊκών περιβαλλοντικών κανόνων παραγωγής.
• Ο αποκλεισμός των ζωικών προϊόντων της Βραζιλίας. Δεν είναι γνωστό πότε η Βραζιλία θα επανενταχθεί στον κατάλογο των εγκεκριμένων τρίτων χωρών, ούτε πόσο θα επηρεαστούν οι εισαγωγές.
• Οι έμμεσες εισαγωγές. Δεν είναι γνωστό πόσο προϊόν από τη Mercosur φτάνει στην Ελλάδα μέσω άλλων κρατών μελών.
• Οι αριθμοί των οργανώσεων. Ο πρόεδρος της ΕΘΕΑΣ ανέφερε ελληνικές εισαγωγές 452 εκατ. € και εξαγωγές 34,5 εκατ. € χωρίς να διευκρινίσει έτος και προϊόντα^[40]· δεν μπορέσαμε να τους επαληθεύσουμε. Επίσης, δεν επαληθεύσαμε στα παραρτήματα της συμφωνίας τη δασμολογική ασυμμετρία για τις επιτραπέζιες ελιές που περιγράφει η ΠΕΜΕΤΕ^[44], ούτε τη μεθοδολογία πίσω από τα ποσοστά για το μέλι^[43].
• Η φέτα. Δεν βρήκαμε στο επίσημο κείμενο τις λεπτομέρειες της μεταβατικής περιόδου για όσους ήδη χρησιμοποιούν την ονομασία· τη μεταφέρουμε όπως την περιέγραψε Το Βήμα^[15].
• Οι θέσεις που δεν εντοπίσαμε. Δεν βρήκαμε πρόσφατη δημόσια θέση της ΠΑΣΕΓΕΣ για τη συμφωνία.

8. Η άποψή μας

Το εμπόριο δεν είναι ο εχθρός. Όταν ένας Έλληνας αγοράζει φθηνότερο ρύζι ή ζωοτροφή, του μένουν χρήματα για κάτι άλλο, συχνά για ένα άλλο ελληνικό προϊόν. Όταν ένας Έλληνας οινοποιός ή ελαιοπαραγωγός βρίσκει ανοιχτή μια αγορά 270 εκατομμυρίων ανθρώπων^[13], χωρίς τους σημερινούς δασμούς 27% έως 55% ή με πολύ χαμηλότερους, κερδίζει. Ο κτηνοτρόφος που αγοράζει σογιάλευρα είναι και αυτός αγοραστής εισαγόμενων. Το εμπόριο είναι συναλλαγή που ωφελεί και τις δύο πλευρές· αλλιώς δεν θα γινόταν. Όποιος κλείνει τα σύνορά του δεν προστατεύει τους αγρότες γενικά· προστατεύει ορισμένους παραγωγούς σε βάρος άλλων παραγωγών και όλων των καταναλωτών, και προκαλεί αντίποινα στα δικά του προϊόντα.

Οι αγρότες έχουν όμως δίκιο σε αρκετά. Δεν είναι παράλογο να θυμώνει ένας παραγωγός όταν του απαγορεύεται μια ουσία, ενώ ο ανταγωνιστής του τη χρησιμοποιεί, και όταν οι ίδιοι οι ελεγκτές της Επιτροπής γράφουν ότι οι ρυθμίσεις της Βραζιλίας για τις ορμόνες ήταν αναποτελεσματικές. Δεν είναι παράλογο να δυσπιστεί όταν, όπως κατήγγειλε η Copa-Cogeca, το Συμβούλιο απέσυρε τη δήλωση ότι η συμφωνία δεν θα εφαρμοστεί προσωρινά πριν αποφανθεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Και δεν είναι παράλογο να βλέπει ότι η ίδια Ένωση που ανοίγει την αγορά της σε περισσότερες εισαγωγές προτείνει λιγότερους πόρους για την ΚΑΠ.

Η λύση όμως δεν είναι τα τείχη. Η ανισότητα των κανόνων έχει δύο λύσεις: ή να επιβάλουμε τους δικούς μας κανόνες στους άλλους, ή να μειώσουμε τα περιττά βάρη στους δικούς μας. Η πρώτη ακούγεται δίκαιη, αλλά στην πράξη σημαίνει ότι οι Βρυξέλλες θα αποφασίζουν πώς καλλιεργεί ένας αγρότης στη Γκοϊάς, και αυτό δεν θα το δεχτεί καμία χώρα της Mercosur. Η δεύτερη είναι στο χέρι μας. Οι κανόνες που προστατεύουν τη δημόσια υγεία, όπως τα όρια υπολειμμάτων και η απαγόρευση των ορμονών, πρέπει να ισχύουν για κάθε προϊόν, ευρωπαϊκό ή εισαγόμενο, και να ελέγχονται αυστηρά. Όσοι κανόνες δεν έχουν αποδεδειγμένο όφελος πρέπει να καταργηθούν για τον Ευρωπαίο αγρότη, αντί να επιβάλλονται και στους άλλους.

Τίμια σήμανση, ελεύθερη επιλογή. Ο καταναλωτής δικαιούται να ξέρει τι αγοράζει και από πού προέρχεται. Μια σαφής ένδειξη προέλευσης και οι προστατευόμενες ονομασίες, όπως η φέτα, επιτρέπουν στον αγοραστή να επιλέξει, και στον καλό παραγωγό να πάρει καλύτερη τιμή. Αυτό είναι αγορά: όχι να απαγορεύεται στον άλλον να πουλήσει, αλλά να ξέρει ο αγοραστής τι παίρνει.

Κριτική και προς τις δύο πλευρές. Δεν συμφωνούμε με όσους ζητούν να ακυρωθεί κάθε εμπορική συμφωνία. Δεν συμφωνούμε όμως ούτε με μια πολιτική που ανοίγει το εμπόριο προς τα έξω, ενώ προς τα μέσα φορτώνει τον αγρότη με κόστος, χαρτιά και ελέγχους, και μετά τον αποζημιώνει με επιδοτήσεις και ταμεία κρίσης. Αυτό δεν είναι ελεύθερη αγορά· είναι μισή μεταρρύθμιση, και επιβαρύνει τον αγρότη χωρίς να τον ελευθερώνει. Η κυβέρνηση έχει δίκιο για τα οφέλη του εμπορίου, αλλά δεν αρκεί να λέει ότι η συμφωνία θα περνούσε ανεξάρτητα από την ελληνική ψήφο· πρέπει να εξηγεί και τι κάνει για να μειώσει το κόστος παραγωγής και τις διοικητικές επιβαρύνσεις του Έλληνα αγρότη.

Η μετάβαση. Η ρήτρα διασφάλισης μπορεί να βοηθήσει ως προσωρινό δίχτυ, αν ενεργοποιείται με διαφάνεια και με βάση τα στοιχεία, όχι με πολιτικές πιέσεις. Πιο χρήσιμοι από μια νέα επιδότηση είναι οι πραγματικοί έλεγχοι στα σύνορα, οι γρήγορες απαντήσεις όταν εντοπίζεται πρόβλημα, όπως έγινε με τη Βραζιλία, και η βοήθεια στους παραγωγούς να βρουν τις νέες αγορές.

Ο Έλληνας αγρότης δεν έχει να φοβηθεί τον ανταγωνισμό, αν τον αφήσουν να ανταγωνιστεί με τους ίδιους όρους. Αυτό πρέπει να ζητάμε: όχι κλειστά σύνορα, αλλά λιγότερα βάρη στο χωράφι και τους ίδιους κανόνες για την υγεία σε κάθε ράφι.

Σχετικά άρθρα: Μπλόκα, υποσχέσεις και Mercosur · Κόστος παραγωγής: καύσιμα, λιπάσματα, ρεύμα · Το κόστος της γραφειοκρατίας