Νέοι αγρότες: τα εμπόδια εισόδου

Στην Ελλάδα, περίπου τέσσερις στους δέκα αρχηγούς γεωργικών εκμεταλλεύσεων είναι 65 ετών και άνω, και λιγότεροι από έναν στους δέκα είναι κάτω των 40. Η ΕΕ και η κυβέρνηση λένε ότι χρειάζονται νέοι αγρότες, και το πρόγραμμα «Νέοι Αγρότες» δίνει 30.000 € και άνω σε όποιον εγκατασταθεί για πρώτη φορά. Γιατί τότε μπαίνουν τόσο λίγοι; Το άρθρο εξετάζει τα εμπόδια ένα προς ένα: τη γη, το κεφάλαιο, τους όρους του προγράμματος «Νέοι Αγρότες», τις καθυστερήσεις, τις άδειες και τη γνώση. Στο τέλος εξετάζει τι θα τα χαμήλωνε.

Η φωτογραφία του άρθρου δείχνει ένα παλιό τρακτέρ σταθμευμένο σε δρόμο στα Λαγκαδίκια του Δήμου Λαγκαδά, στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης, τον Σεπτέμβριο του 2025^[16].

Σύντομη απάντηση

• Η ηλικία: το 2023, από τους 518.400 αρχηγούς εκμεταλλεύσεων στην Ελλάδα, το 7,3% ήταν κάτω των 40 και το 37,9% ήταν 65 ετών και άνω. Στην ΕΕ τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 10,7% και 34,9%^[1].
• Η γη: το 2024 η αρόσιμη γη κόστιζε κατά μέσο όρο 14.312 € το εκτάριο (περίπου 1.431 € το στρέμμα) και το ενοίκιο 509 € το εκτάριο τον χρόνο (περίπου 51 € το στρέμμα)^[3][4]. Με τη στήριξη των 30.000 € αγοράζονται, με τη μέση τιμή, περίπου 21 στρέμματα.
• Οι όροι του προγράμματος: ο υποψήφιος πρέπει να έχει ήδη εκμετάλλευση με τυπική απόδοση τουλάχιστον 12.000 €, αλλά αποκλείεται αν τα προηγούμενα χρόνια είχε δηλώσει εκμετάλλευση πάνω από ορισμένα όρια ή αν ο σύζυγός του είναι επαγγελματίας αγρότης^[7].
• Οι καθυστερήσεις: οι αιτήσεις της τελευταίας πρόσκλησης έκλεισαν στις 11/3/2025. Τα αποτελέσματα ανακοινώνονται ανά περιφέρεια (στη Θεσσαλία τον Σεπτέμβριο του 2026), και στα μέσα Οκτωβρίου 2026 η πρώτη δόση δεν είχε ακόμη πληρωθεί^[8][9][10].
• Τι θα βοηθούσε: κατά την εκτίμησή μας, πιο ρευστή αγορά γης και μισθώσεων, λιγότερη γραφειοκρατία και λιγότερες ενισχύσεις που καταλήγουν στην τιμή της γης, όχι ένα μεγαλύτερο εφάπαξ ποσό.

1. Η ηλικιακή εικόνα

Με μια ματιά: η ελληνική γεωργία είναι πιο γερασμένη από τον μέσο όρο της ΕΕ. Οι νέοι αρχηγοί έχουν κατά μέσο όρο μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις από τους ηλικιωμένους.

Τα στοιχεία προέρχονται από τις έρευνες για τη διάρθρωση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, που στην Ελλάδα διενεργεί η ΕΛΣΤΑΤ και δημοσιεύει συγκεντρωτικά η Eurostat. Η Απογραφή Γεωργίας-Κτηνοτροφίας 2021 της ΕΛΣΤΑΤ (έτος αναφοράς 2020) κατέγραψε 530.680 αρχηγούς εκμετάλλευσης, από τους οποίους 196.890 ήταν 65 ετών και άνω^[2]. Τα στοιχεία της Eurostat για το 2023 δίνουν την εξής εικόνα^[1]:

Το 2020 οι αρχηγοί κάτω των 40 ήταν στην Ελλάδα το 7,2% και οι αρχηγοί 65 ετών και άνω το 37,1%^[1]. Η εικόνα, δηλαδή, δεν βελτιώθηκε στην τριετία. Δεν συγκρίνουμε τους απόλυτους αριθμούς με τις έρευνες πριν από το 2020, γιατί από το 2020 άλλαξε η μεθοδολογία και οι αριθμοί δεν είναι άμεσα συγκρίσιμοι.

Ένα δεύτερο στοιχείο έχει σημασία για τα εμπόδια εισόδου. Το 2020 η μέση ελληνική εκμετάλλευση είχε 5,3 εκτάρια (περίπου 53 στρέμματα), έναντι 17,1 εκταρίων (περίπου 171 στρεμμάτων) στην ΕΕ. Οι εκμεταλλεύσεις με αρχηγό κάτω των 40 είχαν κατά μέσο όρο περίπου 8,0 εκτάρια (περίπου 80 στρέμματα), ενώ εκείνες με αρχηγό 65 ετών και άνω περίπου 3,4 εκτάρια (περίπου 34 στρέμματα)^[5]. Κατά την εκτίμησή μας, όποιος μπαίνει σήμερα στο επάγγελμα για να ζήσει από αυτό χρειάζεται συνήθως περισσότερη γη από όση κατέχει ο μέσος ηλικιωμένος αρχηγός.

Στην ΕΕ, το 2023 το 20,1% των αρχηγών κάτω των 40 είχε πλήρη γεωργική εκπαίδευση, έναντι 4,1% των αρχηγών 65 ετών και άνω. Στην Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα το ποσοστό των αρχηγών με πλήρη γεωργική εκπαίδευση ήταν περίπου 0,7%. Η γεωργία απασχολούσε το 2023 το 9,5% των εργαζομένων στην Ελλάδα^[6].

2. Η γη: τιμή και ενοίκιο

Με μια ματιά: η γη είναι συνήθως το μεγαλύτερο κεφάλαιο που χρειάζεται ένας νέος αγρότης. Η τιμή της ανέβηκε από το 2016· για την αρόσιμη γη, με τους μέσους όρους του 2024, το ετήσιο ενοίκιο αντιστοιχεί περίπου στο 3,6% της αξίας της.

Πηγή: Eurostat, apri_lprc και apri_lrnt^[3][4]. Οι τιμές είναι εθνικοί μέσοι όροι· σε κάθε περιοχή και για κάθε αγροτεμάχιο μπορεί να διαφέρουν πολύ.

Η τιμή της αρόσιμης γης ήταν 15.393 € το εκτάριο (περίπου 1.539 € το στρέμμα) το 2011, έπεσε στο χαμηλότερο σημείο της, 12.272 € το εκτάριο (περίπου 1.227 € το στρέμμα), το 2016 και ανέβηκε ξανά σε 14.312 € το εκτάριο (περίπου 1.431 € το στρέμμα) το 2024^[3]. Το ενοίκιο ανέβηκε από 433 € το εκτάριο (περίπου 43 € το στρέμμα) το 2015 σε 509 € το εκτάριο (περίπου 51 € το στρέμμα) το 2024^[4].

Ένα απλό παράδειγμα με τους μέσους όρους δείχνει το μέγεθος του εμποδίου. Αν ένας νέος αγρότης θέλει εκμετάλλευση 80 στρεμμάτων αρόσιμης γης, όσο είναι περίπου η μέση εκμετάλλευση των αρχηγών κάτω των 40, η αγορά της θα κόστιζε περίπου 114.500 € (80 × 1.431 €), ενώ η μίσθωσή της περίπου 4.070 € τον χρόνο (80 × 50,9 €). Η βασική στήριξη του προγράμματος «Νέοι Αγρότες», 30.000 €, καλύπτει δηλαδή την αγορά περίπου 21 στρεμμάτων ή περίπου επτά χρόνια ενοικίου. Ο λογαριασμός αυτός είναι δικός μας και ενδεικτικός· δεν περιλαμβάνει φόρους, συμβολαιογραφικά έξοδα, φυτεύσεις ή εξοπλισμό.

Το ενοίκιο δεν είναι μόνο κόστος· είναι και τρόπος να μπει κανείς στο επάγγελμα χωρίς να αγοράσει γη. Οι ελληνικές εκμεταλλεύσεις όμως είναι μικρές (ενότητα 1), και ο νέος πιθανότατα θα χρειαστεί να νοικιάσει από πολλούς ιδιοκτήτες για να φτάσει σε βιώσιμο μέγεθος. Η υπουργική απόφαση του προγράμματος, για να βαθμολογήσει ένα αγροτεμάχιο που δεν είναι ιδιόκτητο, ζητά απόδειξη μίσθωσης τουλάχιστον οκτώ ετών, δηλωμένης ηλεκτρονικά στην ΑΑΔΕ^[7]. Ένας νέος αγρότης που βρίσκει μόνο μισθώσεις ενός ή δύο ετών δεν παίρνει αυτή τη βαθμολογία.

3. Κεφάλαιο και μέγεθος

Με μια ματιά: εκτός από γη χρειάζονται μηχανήματα, φυτά ή ζώα, εγκαταστάσεις και κεφάλαιο κίνησης για τα πρώτα χρόνια χωρίς εισόδημα. Η πρόσβαση στη χρηματοδότηση είναι, κατά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ένας από τους βασικούς άξονες του προβλήματος.

Μια νέα ελαιοφυτεία ή ένας νέος οπωρώνας δεν αποδίδει αμέσως. Η υπουργική απόφαση το αναγνωρίζει: για τον υπολογισμό της τυπικής απόδοσης εισόδου, οι νεαρές φυτείες μετρούν μόνο με το 50% της τυπικής απόδοσης των παραγωγικών^[7]. Στην κτηνοτροφία και στη μελισσοκομία, το ζωικό κεφάλαιο και τα μελίσσια πρέπει να είναι ιδιόκτητα για να μετρήσουν στο πρόγραμμα^[7].

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στη στρατηγική της για τους νέους αγρότες του Οκτωβρίου 2025, ορίζει πέντε βασικούς άξονες δράσης: την πρόσβαση στη γη, τη χρηματοδότηση, τις δεξιότητες, ένα δίκαιο βιοτικό επίπεδο στην ύπαιθρο και τη στήριξη της διαδοχής στις εκμεταλλεύσεις^[13]. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, από το 2017, σημείωνε ότι η στήριξη της ΕΕ για την εγκατάσταση είχε ελάχιστο συντονισμό με εθνικά χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως τα δάνεια με ευνοϊκούς όρους για αγορά γης^[14].

4. Το πρόγραμμα «Νέοι Αγρότες»: ποσά και όροι

Με μια ματιά: η παρέμβαση Π3-75.1 του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ δίνει 30.000 € και έως 14.000 € προσαυξήσεις, σε δύο δόσεις, με την υποχρέωση να εφαρμοστεί επιχειρηματικό σχέδιο.

Η πρόσκληση του 2024–2025 βασίζεται στην υπουργική απόφαση 2940/17-10-2024 (ΦΕΚ Β΄ 5874/22-10-2024)^[7]. Τα βασικά της σημεία:

Η τυπική απόδοση δεν είναι το πραγματικό εισόδημα. Είναι μια τυποποιημένη αξία παραγωγής ανά μονάδα καλλιέργειας ή ζωικού κεφαλαίου, που ορίζεται στο παράρτημα της απόφασης^[7]. Στην τυπική απόδοση δεν μετρούν, μεταξύ άλλων, οι βοσκότοποι, οι εκτάσεις σε αγρανάπαυση, τα φυτώρια και τα αγροτεμάχια εκτός της ευρύτερης περιοχής κατοικίας του υποψηφίου^[7].

5. Οι παγίδες της επιλεξιμότητας

Με μια ματιά: ο υποψήφιος πρέπει να έχει ήδη εκμετάλλευση 12.000 € τυπικής απόδοσης, χωρίς όμως να έχει δηλώσει μεγαλύτερη δραστηριότητα τα προηγούμενα χρόνια. Οι κανόνες για τον σύζυγο περιορίζουν περαιτέρω τους δικαιούχους.

Η απόφαση αποκλείει, μεταξύ άλλων^[7]:

• όσους, στα τέσσερα έτη που προηγούνται του προηγούμενου έτους από το έτος αναφοράς της πρόσκλησης, υπέβαλαν Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης (ΕΑΕ) με μέση τυπική απόδοση πάνω από 12.000 € (10.000 € στα νησιά πλην Κρήτης και Εύβοιας), ή έστω μία ΕΑΕ πάνω από 16.000 €·
• όσους έχουν σύζυγο που υπέβαλε ΕΑΕ με τυπική απόδοση πάνω από 1.000 € το έτος αναφοράς, ή πάνω από 16.000 € τα δύο προηγούμενα έτη, ή που είναι επαγγελματίας αγρότης·
• τη μεταβίβαση της αρχηγίας της εκμετάλλευσης από σύζυγο που είναι επαγγελματίας αγρότης ή πληροί τις προϋποθέσεις για να χαρακτηριστεί επαγγελματίας αγρότης.

Επιπλέον, η πρώτη εγκατάσταση πρέπει να έχει γίνει το πολύ 18 μήνες πριν από την αίτηση, και ο υποψήφιος δεν πρέπει να έχει ασκήσει γεωργική επαγγελματική δραστηριότητα στα πέντε τουλάχιστον χρόνια πριν από την πρώτη εγκατάσταση^[7].

Το αποτέλεσμα είναι ένα στενό παράθυρο. Ο νέος πρέπει, μέσα στους 18 μήνες πριν από την αίτηση, να αποκτήσει μια εκμετάλλευση με τυπική απόδοση τουλάχιστον 12.000 €, χωρίς προηγούμενη επαγγελματική δραστηριότητα και χωρίς να έχει δηλώσει μεγαλύτερη παραγωγή τα προηγούμενα χρόνια. Στην πράξη, αυτό είναι ευκολότερο για όποιον έχει οικογένεια που μπορεί να του μεταβιβάσει γη και δυσκολότερο για όποιον έρχεται από την πόλη ή από άλλο επάγγελμα. Το συμπέρασμα αυτό είναι δικό μας· δεν βρήκαμε επίσημα στοιχεία για την προέλευση της γης των δικαιούχων.

Οι όροι έχουν λογική από τη σκοπιά του προγράμματος: η ενίσχυση πρέπει να πάει σε όποιον εγκαθίσταται πραγματικά για πρώτη φορά, όχι σε όποιον αλλάζει απλώς όνομα σε μια υπάρχουσα εκμετάλλευση. Κάθε όρος όμως που κλείνει μια καταχρηστική οδό κλείνει συχνά και μια νόμιμη, όπως τη σταδιακή είσοδο κάποιου που καλλιεργούσε λίγα στρέμματα παράλληλα με άλλη δουλειά.

6. Καθυστερήσεις

Με μια ματιά: η προθεσμία αιτήσεων έληξε τον Μάρτιο του 2025· οι εγκρίσεις άρχισαν να ανακοινώνονται περίπου 18 μήνες αργότερα, και η πρώτη πληρωμή αναμένεται, στην καλύτερη περίπτωση, στο τέλος του 2026.

Οι αιτήσεις για την πρόσκληση της παρέμβασης Π3-75.1 έκλεισαν στις 11/3/2025. Σύμφωνα με το Agronews, είχαν υποβληθεί 6.829 αιτήσεις, με αιτούμενο ποσό 241,289 εκατ. € έναντι προϋπολογισμού 410 εκατ. €, ενδιαφέρον που το έντυπο χαρακτήρισε ιστορικά χαμηλό^[8].

Τα αποτελέσματα ανακοινώνονται ανά περιφέρεια. Στη Θεσσαλία, τον Σεπτέμβριο του 2026, εντάχθηκαν 799 δικαιούχοι με 27.847.500 €^[11]. Στις 14/10/2026, με τα αποτελέσματα της Πελοποννήσου (457 δικαιούχοι, 15,285 εκατ. €), οι εγκρίσεις σε οκτώ περιφέρειες έφταναν τα 136,5 εκατ. €, με προθεσμία 20 ημερών για ενστάσεις^[10]. Στις 9/10/2026 το Agronews έγραφε ότι για την πρώτη δόση είχαν εγκριθεί 86 εκατ. € και ότι η πίστωση αναμενόταν, «στην καλύτερη των περιπτώσεων», τον Νοέμβριο ή τον Δεκέμβριο. Έγραφε επίσης ότι δεν είχε πληρωθεί ακόμη η β΄ δόση δικαιούχων προηγούμενης πρόσκλησης^[9].

Για τον νέο αγρότη αυτό σημαίνει ότι, αν η πρώτη εγκατάσταση έγινε το 2024, έπρεπε να καλλιεργήσει, να πληρώσει ενοίκια, να αγοράσει εφόδια και να εκπληρώσει υποχρεώσεις για περίπου δύο χρόνια χωρίς να έχει λάβει την ενίσχυση. Κατά την εκτίμησή μας, όποιος δεν είχε δικά του χρήματα ή οικογενειακή στήριξη χρειαζόταν δάνειο, και μια ενίσχυση που δεν έχει ακόμη εγκριθεί δεν είναι εύκολη εξασφάλιση για τον δανειστή.

7. Άδειες, νερό και γνώση

Με μια ματιά: για να ποτίσει ή να λειτουργήσει στάβλο, ο νέος αγρότης χρειάζεται άδειες από διαφορετικές υπηρεσίες. Κάθε άδεια είναι χρόνος και κόστος πριν από την πρώτη σοδειά.

Η άδεια χρήσης νερού για άρδευση εκδίδεται από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση, με εισήγηση της Διεύθυνσης Υδάτων, κατά τη διαδικασία της ΚΥΑ οικ. 146896/2014 (ΦΕΚ Β΄ 2878/27-10-2014)^[12]. Για τις πτηνοκτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, η υπουργική απόφαση του προγράμματος ζητά, όπου απαιτείται, να έχει αποκτηθεί η αδειοδότηση της σταβλικής εγκατάστασης το αργότερο ως το τέλος του δεύτερου έτους του επιχειρηματικού σχεδίου^[7].

Ένα ακόμη εμπόδιο είναι η γνώση. Όπως είδαμε, στην Ελλάδα μόνο περίπου το 0,7% των αρχηγών εκμεταλλεύσεων έχει πλήρη γεωργική εκπαίδευση^[6]. Το πρόγραμμα του δίνει 36 μήνες από την έγκριση για να αποκτήσει επαρκή επαγγελματικά προσόντα μέσω της παρέμβασης κατάρτισης Π3-78.1^[7].

8. Τι λέει η ΕΕ και τι βρήκαν οι ελεγκτές

Με μια ματιά: η Επιτροπή θέλει να διπλασιάσει το ποσοστό των νέων αγροτών ως το 2040. Οι ελεγκτές της ΕΕ βρήκαν ότι η μέχρι τώρα στήριξη είχε ασαφείς στόχους και λίγα στοιχεία αποτελέσματος. Μελέτες έχουν βρει ότι μέρος των ενισχύσεων ανά έκταση καταλήγει στους ιδιοκτήτες της γης.

Στις 21/10/2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στρατηγική για την είσοδο νέων ανθρώπων στη γεωργία (στα επίσημα κείμενα «γενεακή ανανέωση»), δηλαδή για να αντικατασταθούν από νεότερους οι αγρότες που αποσύρονται. Ο μέσος αγρότης στην ΕΕ είναι 57 ετών και μόνο το 12% είναι κάτω των 40· στόχος είναι να διπλασιαστεί το ποσοστό ως το 2040. Η Επιτροπή προτείνει, μεταξύ άλλων, εφάπαξ ενίσχυση εγκατάστασης έως 300.000 € στην επόμενη ΚΑΠ, χρηματοδότηση μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, ευρωπαϊκό παρατηρητήριο γης για την αποτροπή της κερδοσκοπίας, και καλεί τα κράτη μέλη να διαθέτουν τουλάχιστον το 6% των γεωργικών δαπανών σε μέτρα που ενθαρρύνουν τους νέους να γίνουν αγρότες και να καταρτίσουν εθνικές στρατηγικές ως το 2028^[13]. (Το ποσοστό της Επιτροπής για τους κάτω των 40 διαφέρει από εκείνο της Eurostat για το 2023 στην ενότητα 1, πιθανότατα λόγω διαφορετικής πηγής ή έτους αναφοράς.)

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, στην ειδική έκθεση 10/2017, έλεγξε την Επιτροπή και τα τέσσερα κράτη με τις μεγαλύτερες σχετικές δαπάνες (Γαλλία, Ισπανία, Πολωνία, Ιταλία). Κατέληξε ότι η στήριξη της ΕΕ στους νέους αγρότες βασιζόταν σε ασαφώς προσδιορισμένη λογική παρέμβασης, χωρίς καθορισμένο αναμενόμενο αποτέλεσμα. Για την ετήσια ενίσχυση του Πυλώνα 1, που υπολογίζεται με βάση την έκταση, έγραψε ότι δεν βασιζόταν σε ορθή εκτίμηση αναγκών. Για την ενίσχυση εγκατάστασης του Πυλώνα 2 βρήκε «λίγα στοιχεία» ότι διευκόλυνε την εγκατάσταση νέων αγροτών και την αντικατάσταση των ηλικιωμένων αγροτών από νεότερους, κυρίως λόγω της χαμηλής ποιότητας των δεικτών^[14]. Η Ελλάδα δεν ήταν στο δείγμα του ελέγχου.

Υπάρχει και ένα γνωστό πρόβλημα στη σχέση ενισχύσεων και γης. Όταν η ενίσχυση δίνεται ανά έκταση, μέρος της περνά στο ενοίκιο και, κατά την οικονομική θεωρία, στην τιμή της γης. Οι οικονομολόγοι Pavel Ciaian και d’Artis Kancs, σε μελέτη του 2012 για τα επτά νέα κράτη μέλη με στοιχεία του FADN για το 2004–2005, εκτίμησαν ότι περίπου 0,19 € από κάθε επιπλέον ευρώ του απλουστευμένου καθεστώτος ενιαίας ενίσχυσης ανά έκταση (SAPS) περνούσε στα ενοίκια, και ότι περίπου το 10% της συνολικής αξίας των πληρωμών κατέληγε, μέσω των ενοικίων, σε ιδιοκτήτες γης που δεν καλλιεργούσαν^[15]. Το ποσοστό διαφέρει από χώρα σε χώρα και από πρόγραμμα σε πρόγραμμα· η κατεύθυνση όμως του αποτελέσματος είναι ίδια: η ενίσχυση που ακολουθεί τη γη κάνει τη γη ακριβότερη για όποιον θέλει να τη νοικιάσει ή να την αγοράσει.

9. Τι θα χαμήλωνε τα εμπόδια

Με μια ματιά: κατά την εκτίμησή μας, τα εμπόδια είναι κυρίως η γη, ο χρόνος της διοίκησης και η αβεβαιότητα, και τα περισσότερα μπορούν να μειωθούν χωρίς νέα δαπάνη.

Οι προτάσεις που ακολουθούν είναι εκτιμήσεις της σύνταξης, όχι επίσημες θέσεις:

• Ευκολότερη μίσθωση και μεταβίβαση γης. Σύντομες, απλές διαδικασίες για μισθώσεις και πωλήσεις, σαφή όρια ιδιοκτησίας, λιγότερα έξοδα μεταβίβασης. Ο ηλικιωμένος ιδιοκτήτης πιθανότατα θα νοίκιαζε ευκολότερα αν ήξερε ότι μπορεί να ξαναπάρει τη γη του χωρίς δικαστήρια.
• Λιγότερες ενισχύσεις που ακολουθούν τη γη. Όσο η ενίσχυση πληρώνεται ανά στρέμμα, ένα μέρος της ανεβάζει το ενοίκιο που πληρώνει ο νέος^[15].
• Χρόνος διοίκησης με όριο. Ένα πρόγραμμα που εγκρίνει την ενίσχυση 18 μήνες μετά την αίτηση μεταφέρει το κόστος της αναμονής στον νέο. Δεσμευτικές προθεσμίες για την αξιολόγηση και την πληρωμή θα το μείωναν.
• Λιγότερα κατώφλια. Η σταδιακή είσοδος, με λίγα στρέμματα παράλληλα με άλλη δουλειά, είναι ο φυσικός τρόπος για να μάθει κανείς. Οι κανόνες που την τιμωρούν αργότερα στην αίτηση αξίζει να επανεξεταστούν.
• Απλούστερες άδειες. Ενιαίο σημείο υποβολής και σαφείς προθεσμίες για νερό, στάβλους και μεταποίηση.
• Γνώση από την αγορά. Συνεταιρισμοί, συνεργασίες και εμπορικοί αγοραστές που δίνουν τεχνική υποστήριξη μπορούν να διδάξουν περισσότερα από μια υποχρεωτική κατάρτιση. Δείτε το άρθρο Συνεταιρισμοί χωρίς κράτος.

Η άποψή μας

Ο νέος αγρότης δεν λείπει επειδή λείπουν τα χρήματα του προγράμματος· στην πρόσκληση του 2024–2025 οι αιτήσεις ζήτησαν περίπου το 59% του προϋπολογισμού. Λείπει επειδή η είσοδος στο επάγγελμα είναι ακριβή, αργή και αβέβαιη. Η γη είναι ακριβή για όποιον ξεκινά, και μελέτες δείχνουν ότι μέρος των ενισχύσεων ανά έκταση καταλήγει στα ενοίκια. Η μακροχρόνια μίσθωση είναι δύσκολη, και πιστεύουμε ότι ένας λόγος είναι ο φόβος του ιδιοκτήτη ότι δεν θα ξαναπάρει εύκολα τη γη του. Και το ίδιο το πρόγραμμα που υπόσχεται να βοηθήσει ζητά από τον νέο να περιμένει ενάμιση χρόνο, να πληρώσει σύμβουλο, να αποδείξει ότι δεν ασκούσε πριν τη γεωργία ως επάγγελμα και να γίνει επαγγελματίας αγρότης σε δύο χρόνια.

Η απάντηση που προτείνει η Επιτροπή, με μεγαλύτερα εφάπαξ ποσά και ένα ευρωπαϊκό παρατηρητήριο γης, κινδυνεύει να επαναλάβει το ίδιο σφάλμα: χρήματα για όποιον πληροί τα κριτήρια, κόστος που πληρώνεται σε χρόνο και χαρτιά, και μέρος του οφέλους που καταλήγει στους ιδιοκτήτες της γης. Το 2017 οι ελεγκτές της ΕΕ βρήκαν λίγα στοιχεία ότι η ενίσχυση εγκατάστασης βοήθησε να περάσουν οι εκμεταλλεύσεις σε νεότερους αγρότες.

Ο νέος αγρότης χρειάζεται κυρίως μια αγορά γης που λειτουργεί, μισθώσεις που προστατεύουν και τις δύο πλευρές, και μια διοίκηση που απαντά σε εβδομάδες, όχι σε χρόνια. Αυτά δεν απαιτούν νέα δαπάνη από τον προϋπολογισμό· απαιτούν λιγότερους κανόνες, όχι περισσότερους.

Σχετικά άρθρα: Αγρότης χωρίς επιδοτήσεις · Συνεταιρισμοί χωρίς κράτος · Ο αγρότης και η ελεύθερη αγορά