Μεταχρωματικό έλκος του πλατάνου: πώς εξαπλώνεται, τι ορίζει ο νόμος και τι μπορεί να κάνει ο ιδιοκτήτης

Τα πλατάνια πεθαίνουν σε μεγάλο μέρος της Ελλάδας: από την Πελοπόννησο, όπου η ασθένεια εμφανίστηκε το 2003, ως την Ήπειρο, τη Θεσσαλία, τη Στερεά Ελλάδα και τη Μακεδονία. Η αιτία είναι ένας μύκητας από τη Βόρεια Αμερική, ο Ceratocystis platani, που προκαλεί το μεταχρωματικό έλκος του πλατάνου. Θεραπεία δεν υπάρχει: ένα προσβεβλημένο δέντρο δεν σώζεται. Το άρθρο εξηγεί πώς μεταδίδεται η ασθένεια, πώς την αναγνωρίζετε, πού έχει φτάσει, τι ορίζουν η ευρωπαϊκή και η ελληνική νομοθεσία, ποιος είναι αρμόδιος και τι μπορούν να κάνουν οι ιδιοκτήτες, οι αγρότες, οι δήμοι και οι εργολάβοι για να μην την εξαπλώσουν.

Σύντομη απάντηση

• Τι είναι: θανατηφόρα ασθένεια των δέντρων του γένους Platanus, που προκαλεί ο μύκητας Ceratocystis platani. Ο μύκητας εισέρχεται από πληγές, φράζει τα αγγεία του ξύλου και το δέντρο ξεραίνεται μέσα σε λίγα χρόνια^[5][22].
• Θεραπεία: δεν υπάρχει. Το επιβεβαιώνουν οι ελληνικές δασικές υπηρεσίες, οι ερευνητές του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ και ο γαλλικός δημόσιος φορέας που διαχειρίζεται το Canal du Midi. Το μόνο μέσο είναι η πρόληψη και η απομάκρυνση των προσβεβλημένων δέντρων^[12][15][21].
• Πώς εξαπλώνεται: κυρίως με τον άνθρωπο, δηλαδή με εργαλεία κοπής, αλυσοπρίονα και μηχανήματα εκσκαφής που δεν έχουν απολυμανθεί, με χώμα, πριονίδι και ξύλο. Από δέντρο σε δέντρο περνά επίσης μέσα από τις ενωμένες ρίζες και με το νερό των ποταμών^[7][16][22].
• Στην Ελλάδα: εντοπίστηκε για πρώτη φορά τον Σεπτέμβριο του 2003 στη Μεσσηνία, όχι στην Ήπειρο. Στην Ήπειρο διαπιστώθηκε το 2010. Από τις 11/11/2025 ο Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2025/2291 χαρακτηρίζει μολυσμένη ζώνη ολόκληρη την Αττική και 24 ακόμη περιφερειακές ενότητες στην Πελοπόννησο, στη Δυτική Ελλάδα, στην Ήπειρο, στη Θεσσαλία, στη Στερεά Ελλάδα και στη Μακεδονία^[1][3][11].
• Τι ισχύει: η ΚΥΑ 4757/123205/2023 απαγορεύει την υλοτομία και την κλάδευση πλατάνου χωρίς άδεια της δασικής υπηρεσίας, επιβάλλει απολύμανση εργαλείων και μηχανημάτων και απαγορεύει τη μεταφορά ξύλου και φυτών πλατάνου από τις οριοθετημένες ζώνες. Τα πρόστιμα κυμαίνονται από 1.000 έως 50.000 €^[6].
• Τι κάνετε: αν δείτε πλάτανο με απότομο μαρασμό ή σκούρες κηλίδες στον κορμό, μην τον κόψετε και μην ξύσετε τον φλοιό. Φωτογραφίστε τον, σημειώστε τη θέση και ενημερώστε το Δασαρχείο.

1. Τι είναι η ασθένεια

Το μεταχρωματικό έλκος του πλατάνου (στα αγγλικά canker stain of plane, στα γαλλικά chancre coloré du platane) οφείλεται στον ασκομύκητα Ceratocystis platani. Παλαιότερα ο μύκητας αναφερόταν ως Ceratocystis fimbriata f. sp. platani, και με αυτή την ονομασία εμφανίζεται στις πρώτες ελληνικές δημοσιεύσεις και στην πρώτη ελληνική ΚΥΑ του 2004^[1][6].

Ο μύκητας προσβάλλει μόνο δέντρα του γένους Platanus: τον ανατολικό πλάτανο (Platanus orientalis), που είναι αυτοφυής στην Ελλάδα, τον υβριδικό πλάτανο των πόλεων (Platanus × acerifolia ή × hispanica) και τον αμερικανικό (Platanus occidentalis). Θεωρείται ιθαγενής της Βόρειας Αμερικής. Στην Ευρώπη έφτασε κατά λάθος στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και από τότε εξαπλώνεται κλωνικά, δηλαδή ως ένας γενετικά ομοιόμορφος πληθυσμός^[5]. Πιθανολογείται ότι μεταφέρθηκε με ξύλο πλατάνου από το οποίο είχαν κατασκευαστεί κιβώτια για πολεμικό υλικό^[4][23].

Η ασθένεια είναι θανατηφόρα. Ο μύκητας μπαίνει στο δέντρο από πληγές στον φλοιό ή στις ρίζες, αναπτύσσεται μέσα στα αγγεία που μεταφέρουν το νερό και τα φράζει. Ο γαλλικός οδηγός καλών πρακτικών του Plante & Cité (2η έκδοση, 2025), που βασίζεται στην υπουργική απόφαση της 31/1/2025, αναφέρει ότι ο μύκητας εξαπλώνεται μέσα στο σομφό ξύλο κατά 0,5 έως 1 μέτρο τον χρόνο και ότι το δέντρο ξεραίνεται περίπου 2 έως 5 χρόνια μετά τη μόλυνση^[22]. Κατά τη βρετανική υπηρεσία φυτοϋγείας (DEFRA), δέντρα με διάμετρο κορμού 30–40 εκατοστά μπορεί να πεθάνουν ακόμη και σε δύο χρόνια^[25].

Οι ερευνητές συγκρίνουν τη ζημιά με γνωστές καταστροφικές ασθένειες δέντρων, όπως η ολλανδική ασθένεια της φτελιάς, το έλκος της καστανιάς και η νέκρωση του φράξου. Κατά την ανασκόπηση των Tsopelas, Santini, Wingfield και de Beer (2017), η πιο δραματική επίπτωση στην Ευρώπη καταγράφεται στην Ελλάδα, στους φυσικούς πληθυσμούς του ανατολικού πλατάνου^[5].

2. Πώς μεταδίδεται

Οι πηγές συμφωνούν ότι ο σημαντικότερος φορέας είναι ο άνθρωπος. Οι τρόποι μετάδοσης που έχουν τεκμηριωθεί είναι οι εξής:

• Εργαλεία κοπής: αλυσοπρίονα, πριόνια, ψαλίδια και τσεκούρια που χρησιμοποιήθηκαν σε προσβεβλημένο δέντρο και δεν απολυμάνθηκαν. Το ΥΠΕΝ, σε έγγραφο του 2019, τα αναφέρει ανάμεσα στις κύριες αιτίες εξάπλωσης^[7].
• Μηχανήματα εκσκαφής: εκσκαφείς, φορτωτές και μηχανήματα καθαρισμού πρανών και ρεμάτων. Μεταφέρουν μολυσμένο χώμα και κομμάτια ρίζας και πληγώνουν τις ρίζες. Η ερευνήτρια Νικολέτα Σουλιώτη του Ινστιτούτου Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ συνδέει την εξάπλωση στην Ελλάδα με τα μεγάλα έργα της δεκαετίας του 2000 και με τις αμμοληψίες στις κοίτες των ποταμών^[16].
• Ρίζες: τα γειτονικά πλατάνια ενώνουν συχνά τις ρίζες τους (αναστόμωση). Έτσι ο μύκητας περνά από το άρρωστο δέντρο στα υγιή χωρίς καμία ανθρώπινη επέμβαση^[12][15].
• Νερό: στα ποτάμια και στα κανάλια το νερό μεταφέρει σπόρια και κομμάτια ξύλου προς τα κατάντη^[16][20].
• Πριονίδι, ξύλο και χώμα: ο γαλλικός οδηγός αναφέρει ότι ο μύκητας επιβιώνει σε θαμμένο ξύλο τουλάχιστον 8 χρόνια και, ως σπόρια, στο χώμα τον χειμώνα τουλάχιστον 105 ημέρες. Αναφέρει επίσης ότι μολυσμένο πριονίδι βρέθηκε έως 200 μέτρα από το σημείο κοπής χωρίς άνεμο^[22]. Η Σουλιώτη εκτιμά ότι ο μύκητας επιβιώνει στο έδαφος για τουλάχιστον 10 χρόνια^[16].
• Έντομα: ελληνική έρευνα έδειξε ότι το ξυλοφάγο σκαθάρι Platypus cylindrus, που προσβάλλει πλατάνια ήδη μολυσμένα, μεταφέρει τον μύκητα. Η μετάδοση αυτή αφορά μικρές αποστάσεις^[16][31].

Η Σουλιώτη έδωσε στο in.gr ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: ένα καρφί σε πλάτανο ή οι πάσσαλοι μιας σκηνής σε έδαφος με μολυσμένα πλατάνια αρκούν για να μεταφερθεί ο μύκητας στον επόμενο προορισμό^[16].

Με μια ματιά: το πλατάνι μολύνεται από πληγή. Κάθε κόψιμο, κάθε χτύπημα με μηχάνημα και κάθε μεταφορά χώματος ή ξύλου από περιοχή με άρρωστα δέντρα είναι πιθανή νέα εστία.

3. Συμπτώματα και εξέλιξη

Οι δασικές υπηρεσίες περιγράφουν ως πιο εμφανές σύμπτωμα τον ξαφνικό μαρασμό ενός τμήματος της κόμης. Στα μεγάλα δέντρα με προσβολή στον κορμό, πριν ξεραθούν τα κλαδιά, παρατηρούνται γενική αραίωση της κόμης και μικροφυλλία, δηλαδή φύλλα μικρότερα από το κανονικό^[12]. Κατά τον γαλλικό οδηγό, το φύλλωμα αραιώνει και κιτρινίζει, τα κλαδιά ξεραίνονται και τελικά ξεραίνεται όλο το δέντρο^[22].

• Στον κορμό και στα κλαδιά: επιμήκεις σκούρες κηλίδες στον φλοιό, συχνά με μωβ φλέβες στο χρώμα του κρασιού, που φαίνονται καλύτερα όταν ο φλοιός είναι βρεγμένος. Ο γαλλικός οδηγός τις ονομάζει «flammes bleues» («μπλε φλόγες»). Με τον καιρό ο φλοιός σκάει σε μικρά τετράγωνα που δύσκολα ξεκολλούν^[1][22][25].
• Στο ξύλο: κάτω από τον νεκρό φλοιό το ξύλο έχει χρώμα σκούρο κοκκινοκαστανό έως μπλε-μαύρο. Στην εγκάρσια τομή ο μεταχρωματισμός σχηματίζει χαρακτηριστικές ακτινωτές ζώνες^[1].
• Τι αποκλείει την ασθένεια: κατά τον γαλλικό οδηγό, όταν σχηματίζεται κάλος επούλωσης στο όριο ανάμεσα σε άρρωστο και υγιή ιστό, δεν πρόκειται για μεταχρωματικό έλκος^[22].

Τα συμπτώματα δεν είναι ίδια σε όλα τα δέντρα. Ορισμένα έχουν έντονες ενδείξεις στον κορμό και σχεδόν καμία στο φύλλωμα, ενώ σε άλλα συμβαίνει το αντίθετο^[22]. Η βέβαιη διάγνωση γίνεται μόνο με εργαστηριακή εξέταση. Γι' αυτό η ΚΥΑ ορίζει ότι η κοπή ως μέτρο εξάλειψης αφορά δέντρα στα οποία η προσβολή έχει διαπιστωθεί «μετά από εργαστηριακή εξέταση»^[6].

4. Η πορεία στην Ελλάδα

Τον Σεπτέμβριο του 2003 οι Π. Τσόπελας και Α. Αγγελόπουλος εντόπισαν νεκρά και ετοιμοθάνατα πλατάνια σε επτά θέσεις της Μεσσηνίας. Ο μύκητας απομονώθηκε από το μεταχρωματισμένο ξύλο και η παθογένειά του επιβεβαιώθηκε πειραματικά. Ήταν η πρώτη καταγραφή στη χώρα^[1][2]. Όταν εντοπίστηκε, η ασθένεια είχε ήδη εξαπλωθεί σε αρκετές περιοχές της Μεσσηνίας. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο μύκητας είχε εισαχθεί τουλάχιστον μία δεκαετία νωρίτερα, πιθανότατα με φυτευτικό υλικό από την Ιταλία. Δεν αποκλείουν όμως και τη μεταφορά του με μηχάνημα, εργαλείο ή ξύλο συσκευασίας^[4].

Σύμφωνα με την EPPO, την ευρωπαϊκή και μεσογειακή οργάνωση για την προστασία των φυτών, ο μύκητας μεταφέρθηκε στην Ήπειρο πιθανότατα με μηχανήματα που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή νέου αυτοκινητόδρομου^[3]. Οι Τσόπελας και Σουλιώτη σημειώνουν ότι τα μηχανήματα εκσκαφής είχαν δουλέψει πρώτα σε περιοχή της Πελοποννήσου με άρρωστα πλατάνια και έπειτα στην κατασκευή της Εγνατίας Οδού ή σε άλλο έργο, και ότι αρκετές εστίες βρέθηκαν κοντά στην Εγνατία^[4]. Κατά το in.gr, στην πόλη των Ιωαννίνων οι πρώτες εστίες εντοπίστηκαν το 2020. Ακολούθησε εξάπλωση κατά μήκος των κύριων οδικών αξόνων, με τα μηχανήματα καθαρισμού της παρόδιας βλάστησης, και τελικά ο μύκητας πέρασε στις όχθες ποταμών με πολλούς επισκέπτες^[16].

Τον Σεπτέμβριο του 2025 η Σουλιώτη δήλωσε στο in.gr: «Η μόνη ελεύθερη περιοχή είναι από Θεσσαλονίκη μέχρι τα ανατολικά μας σύνορα στη Θράκη.»^[16] Η DW σημείωνε ότι το ζητούμενο είναι να μη φτάσει η ασθένεια σε περιοχές ακόμη ανέγγιχτες, όπως τα νησιά του Ιονίου και η Κρήτη^[15]. Κατά την EPPO, ο μύκητας υπάρχει επίσης στην Αλβανία και στην Τουρκία^[28].

5. Οι απώλειες

Η ζημιά είναι μεγάλη, αλλά δεν υπάρχει επίσημη συνολική απογραφή των νεκρών δέντρων. Ήδη το 2010 η EPPO ανέφερε ότι η ασθένεια είχε σκοτώσει χιλιάδες ανατολικά πλατάνια κάθε ηλικίας και μεγέθους στις προσβεβλημένες περιοχές της Πελοποννήσου^[3]. Κατά τους Έλληνες ερευνητές, ήταν η πρώτη φορά παγκοσμίως που ο μύκητας εξαπλωνόταν σε τόσο μεγάλη έκταση σε φυσικά οικοσυστήματα ανατολικού πλατάνου^[4]. Τον Αύγουστο του 2025 το CNN Greece ανέφερε ότι έχουν προσβληθεί περισσότερα από 70.000 πλατάνια, χωρίς να αναφέρει από πού προέρχεται ο αριθμός. Δεν βρήκαμε επίσημη πηγή που να τον επιβεβαιώνει^[17].

• Ποτάμια: κατά τη Σουλιώτη, ο Καλαμάς στη Θεσπρωτία και ο Λούρος έχουν αδειάσει από πλατάνια, και μεγάλες απώλειες έχουν σημειωθεί στον Αχέροντα, στον Πηνειό, στον Νηλέα, στα ποτάμια της Πελοποννήσου και της Εύβοιας^[15][16]. Στη συνέντευξή της στο in.gr αναφέρεται επίσης: «Στον Σπερχειό χάσαμε το μεγαλύτερο πλατανόδασος της χώρας μας»^[16].
• Πόλεις και Natura 2000: στα Ιωάννινα κόπηκαν μαζικά πλατάνια στην παραλίμνια περιοχή και στο Νησί. Κατά το in.gr, που επικαλείται πτυχιακή εργασία του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, περίπου 300 πλατάνια μέσα στο δίκτυο Natura 2000 νεκρώθηκαν από τον μύκητα^[16].
• Αιωνόβια δέντρα: ανάμεσα στα νεκρά δέντρα υπάρχουν αρκετά αιωνόβια με ογκώδεις διαστάσεις. Έχουν επίσης νεκρωθεί δέντρα σε πάρκα, πλατείες, δρόμους και χώρους αναψυχής^[4][33].

Τα δάση ανατολικού πλατάνου είναι τύπος οικοτόπου της ΕΕ, με κωδικό 92C0 («Platanus orientalis and Liquidambar orientalis woods»). Στην τελευταία εθνική έκθεση προς την Επιτροπή, για την περίοδο 2013–2018, η Ελλάδα δήλωσε έκταση 551,1 τετραγωνικών χιλιομέτρων, δηλαδή περίπου 55.110 εκταρίων (551.100 στρεμμάτων). Χαρακτήρισε τη συνολική κατάσταση διατήρησης ευνοϊκή (Favourable) και σταθερή και απάντησε αρνητικά στο ερώτημα αν χρειάζονται μέτρα διατήρησης. Για την έκταση η μέθοδος δηλώνεται ως «Based mainly on extrapolation from a limited amount of data» («κυρίως με παρέκταση από περιορισμένο όγκο δεδομένων»), και για την κατάσταση του οικοτόπου σημειώνεται: «Assumption: 90% of habitat area is estimated to be in good condition» («Παραδοχή: το 90% της έκτασης του οικοτόπου εκτιμάται ότι βρίσκεται σε καλή κατάσταση»). Στις πιέσεις η έκθεση αναφέρει, με μέτρια βαθμολογία, μόνο γενικά τα «άλλα χωροκατακτητικά ξενικά είδη» (κωδικός I02), χωρίς να κατονομάζει τον μύκητα^[19]. Η εικόνα αυτή δύσκολα συμβιβάζεται με όσα περιέγραφαν οι ερευνητές για την ίδια περίοδο.

Η απώλεια δεν είναι μόνο αισθητική. Η Σουλιώτη χαρακτηρίζει τον πλάτανο «δωρεάν μηχανικό», γιατί οι ρίζες του συγκρατούν τα πρανή και τις όχθες. Προειδοποιεί ότι, όπου ξεραθεί, συχνά τον αντικαθιστούν άλλα είδη, ορισμένα από τα οποία είναι τοξικά για τον άνθρωπο ή τα ζώα^[15]. Στο Canal du Midi της Γαλλίας, το μεγαλύτερο μέρος των 110 εκατ. € που έχει επενδύσει ο φορέας διαχείρισης πήγε στην επισκευή των όχθεων, που υπέστησαν ζημιές όταν χάθηκαν τα πλατάνια^[21].

6. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2016/2031 για τα προστατευτικά μέτρα κατά των επιβλαβών για τα φυτά οργανισμών ορίζει ότι, όταν επιβεβαιώνεται η παρουσία ενός ενωσιακού οργανισμού καραντίνας, η αρμόδια αρχή λαμβάνει αμέσως μέτρα εξάλειψης, εκτός αν εκτελεστική πράξη της Επιτροπής προβλέπει διαφορετικά. Τα μέτρα και οι έρευνες γίνονται ανεξάρτητα από το αν η παρουσία αφορά δημόσιο ή ιδιωτικό χώρο (άρθρο 17)^[8]. Όποιος, χωρίς να είναι επαγγελματίας φορέας, αντιληφθεί ή υποψιαστεί την παρουσία τέτοιου οργανισμού οφείλει να ενημερώσει αμέσως την αρμόδια αρχή (άρθρο 15)· ανάλογη υποχρέωση έχουν οι επαγγελματίες φορείς για τα φυτά που βρίσκονται υπό τον έλεγχό τους (άρθρο 14). Η υποχρέωση αυτή δεν ισχύει όταν ο οργανισμός εντοπίζεται μέσα στη μολυσμένη ζώνη μιας περιοχής περιορισμού (άρθρο 16)^[8].

Ο Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2019/2072 κατατάσσει τον Ceratocystis platani στο Παράρτημα II, Μέρος Β, δηλαδή στους ενωσιακούς οργανισμούς καραντίνας που είναι γνωστό ότι υπάρχουν στο έδαφος της Ένωσης. Ο ίδιος κανονισμός ορίζει στο Παράρτημα VIII ειδικούς όρους για τη διακίνηση φυτών και ξύλου πλατάνου^[6][9].

Ο Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1629 θεσπίζει μέτρα περιορισμού για τις περιοχές όπου η εξάλειψη δεν είναι πλέον δυνατή. Κάθε τέτοια περιοχή αποτελείται από μια μολυσμένη ζώνη και μια ζώνη ασφαλείας πλάτους τουλάχιστον 1 χιλιομέτρου. Στις μολυσμένες ζώνες οι αρχές οφείλουν να εξασφαλίζουν τα εξής^[10]:

• απομάκρυνση των προσβεβλημένων δέντρων και του ξύλου τους πριν από την επόμενη βλαστική περίοδο και καταστροφή τους σε κατάλληλες εγκαταστάσεις, με μέτρα ώστε να μη διασπαρεί ο μύκητας από το κούτσουρο, το πριονίδι, τα κομμάτια ξύλου και το χώμα·
• απαγόρευση μεταφοράς του ξύλου αυτού εκτός της ζώνης, με περιορισμένες εξαιρέσεις, μόνο υπό επίσημη εποπτεία και με κλειστά οχήματα·
• απαγόρευση φύτευσης πλατάνων, εκτός από εκείνους που είναι γνωστό ότι είναι ανθεκτικοί·
• απαγόρευση μεταφοράς χώματος από τη μολυσμένη ζώνη χωρίς προηγούμενη κατάλληλη επεξεργασία·
• καθαρισμό και απολύμανση εργαλείων και μηχανημάτων πριν και μετά την επαφή με πλατάνους ή με το χώμα τους, και κατάλληλη προληπτική επεξεργασία των τομών μετά από κάθε κλάδευση.

Ο κανονισμός υποχρεώνει επίσης τις αρχές να ενημερώνουν το κοινό και τους επαγγελματίες για την απειλή, τα μέτρα και τα όρια των ζωνών. Τα κράτη μέλη υποβάλλουν κάθε χρόνο, έως τις 30 Απριλίου, τα αποτελέσματα των επισκοπήσεων^[10].

Με τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2025/2291 της 10ης Νοεμβρίου 2025 η Επιτροπή αντικατέστησε τον κατάλογο των περιοχών περιορισμού στην Ελλάδα, στη Γαλλία και στην Ιταλία^[11]. Για την Ελλάδα ισχύουν οι ζώνες του Πίνακα 2. Ο αρχικός κατάλογος του 2022 δεν περιλάμβανε ελληνικές περιοχές^[10].

Ο Πίνακας 2 δείχνει πόσο έχει προχωρήσει η ασθένεια. Σε ολόκληρη την Αττική και σε 24 ακόμη περιφερειακές ενότητες ισχύουν πλέον μέτρα περιορισμού, δηλαδή μέτρα για περιοχές όπου, κατά τον Κανονισμό 2022/1629, η εξάλειψη δεν είναι δυνατή^[10]. Στην πράξη, από τις 11/11/2025 ολόκληρες περιφερειακές ενότητες, όπως η Μεσσηνία, τα Ιωάννινα, η Λάρισα, η Φθιώτιδα, η Αιτωλοακαρνανία και η Κοζάνη, είναι μολυσμένη ζώνη κατά το δίκαιο της ΕΕ^[11].

7. Η ελληνική ΚΥΑ 4757/123205/2023

Η κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων 4757/123205/25-4-2023 (Β΄ 2842/27-4-2023) καθορίζει τα μέτρα για τον περιορισμό και την εξάλειψη του Ceratocystis platani. Αντικατέστησε την ΚΥΑ 119999/22-9-2004 (Β΄ 1454)^[6]. Τα κύρια σημεία της είναι τα εξής:

• Επισκοπήσεις: κάθε χρόνο γίνονται μακροσκοπικοί έλεγχοι σε όλη τη χώρα, σε πλατάνια και σε όλες τις παρτίδες φυτών πλατάνου προς φύτευση που παράγονται, διακινούνται ή εισάγονται, με λήψη δειγμάτων για εργαστηριακή ανάλυση (άρθρο 2 παρ. 1).
• Οριοθετημένες ζώνες: όταν επιβεβαιωθεί η παρουσία του μύκητα, ο Προϊστάμενος της Επιθεώρησης Εφαρμογής Δασικής Πολιτικής ορίζει «εστιακή ζώνη» ακτίνας 100 μέτρων και «ζώνη ασφαλείας» ακτίνας 1 χιλιομέτρου. Όταν οι ζώνες ασφαλείας αλληλεπικαλύπτονται και οι εστίες βρίσκονται κατά μήκος ποταμού ή όχθης λίμνης, ολόκληρη η παρόχθια περιοχή χαρακτηρίζεται εστιακή ζώνη. Οι ζώνες παύουν να ισχύουν αν ο μύκητας δεν εντοπιστεί για δέκα συνεχή έτη μετά την τελευταία διαπίστωσή του (άρθρο 2 παρ. 4–5).
• Κλάδευση και υλοτομία: το άρθρο 3 παρ. 1 ορίζει: «Απαγορεύεται η υλοτομία και η κλάδευση φυτών πλατάνου (Platanus spp.), άνευ άδειας από την αρμόδια δασική υπηρεσία.»
• Προσβεβλημένα δέντρα: όταν ο μύκητας εντοπίζεται σε δημόσιες ή ιδιωτικές εκτάσεις δασικού εν γένει χαρακτήρα, τα δέντρα που κρίθηκαν προσβεβλημένα μετά από εργαστηριακή εξέταση κόβονται αμέσως και καταστρέφονται με καύση, υγειονομική ταφή ή θερμική επεξεργασία. Τα μέτρα εφαρμόζονται κατά προτεραιότητα μέσα και γύρω από οικισμούς, υποδομές και δρόμους. Τα υγιή γειτονικά πλατάνια και τα κούτσουρα σε ακτίνα 15 μέτρων, που η δασική υπηρεσία μπορεί να επεκτείνει έως τα 50 μέτρα, νεκρώνονται με εγκεκριμένο φυτοπροστατευτικό προϊόν (άρθρο 3 παρ. 2α).
• Ποιος εκτελεί: σε ιδιωτικές εκτάσεις, οι επεμβάσεις γίνονται με ευθύνη των ιδιοκτητών ή των κατόχων. Τα ίδια μέτρα ισχύουν για μεμονωμένα πλατάνια και δενδροστοιχίες μέσα σε σχέδια πόλεων ή οικισμούς, όπου οι επεμβάσεις γίνονται με ευθύνη του δήμου. Σε κάθε περίπτωση, η δασική υπηρεσία εποπτεύει, και οι εργασίες μπορούν να εκτελούνται και από εταιρεία (άρθρο 3 παρ. 2α–β).
• Υπολείμματα: όλα τα υπολείμματα της υλοτομίας των δέντρων αυτών συλλέγονται και καίγονται (άρθρο 3 παρ. 3).
• Απολύμανση: τα εργαλεία κοπής για την κλάδευση ή την υλοτομία υγιών πλατάνων καθαρίζονται και απολυμαίνονται με εγκεκριμένες ουσίες πριν και μετά τη χρήση τους. Τα μηχανήματα εκσκαφής που θα δουλέψουν σε περιοχές με υγιή ή άρρωστα πλατάνια καθαρίζονται από χώμα και υπολείμματα ξύλου και απολυμαίνονται. Πρέπει να έχουν αποδεικτικό απολύμανσης πριν μπουν σε περιοχές όπου φύονται πλατάνια (άρθρο 3 παρ. 4).
• Διακίνηση: απαγορεύεται η μεταφορά φυτών πλατάνου προς φύτευση, καυσόξυλων και ξυλείας πλατάνου από την εστιακή ζώνη και από τη ζώνη ασφαλείας προς άλλες περιοχές (άρθρο 3 παρ. 5).
• Έργα: για έργα σε περιοχές με πλατάνια, πριν από την έγκριση περιβαλλοντικών όρων απαιτείται αυτοψία της δασικής υπηρεσίας και εισηγητική έκθεση για τη φυτοϋγεία των πλατάνων. Αν αποδειχθεί ότι ο ανάδοχος μετέδωσε τον μύκητα επειδή δεν έλαβε τα μέτρα, του επιβάλλονται κυρώσεις και επιβαρύνεται με το μελλοντικό κόστος καταπολέμησης. Η ευθύνη και το κόστος των μέτρων βαρύνουν αποκλειστικά τον ανάδοχο (άρθρο 3 παρ. 6–10).

Επιπλέον, η ΚΥΑ παραπέμπει στις ποινικές κυρώσεις του άρθρου 35 του ν. 2147/1952. Για το ύψος του προστίμου λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, η επικινδυνότητα της παράβασης, ο αριθμός και το μέγεθος των δέντρων που προσβλήθηκαν ή μπορεί να προσβληθούν, το κόστος αποκατάστασης και η ύπαρξη δόλου. Ο παραβάτης καλείται πρώτα σε ακρόαση κατά το άρθρο 6 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας. Τα πρόστιμα επιβάλλονται με απόφαση του Προϊσταμένου της Διεύθυνσης Δασών (ή, για τις Διευθύνσεις Δασών χωρίς Δασαρχεία, του Προϊσταμένου της Διεύθυνσης Συντονισμού και Επιθεώρησης Δασών) και κατατίθενται στο Πράσινο Ταμείο^[6].

Πώς εφαρμόζεται η ΚΥΑ στην πράξη φαίνεται από τις αποφάσεις οριοθέτησης των Διευθύνσεων Δασών. Στην Καστοριά, τον Ιούλιο του 2026, ο μύκητας επιβεβαιώθηκε εργαστηριακά σε πλατάνια της νότιας παραλίας της πόλης. Η απόφαση που ακολούθησε ορίζει εστιακή ζώνη, όπου απαγορεύονται χωρίς άδεια της δασικής υπηρεσίας οι υλοτομίες, οι κλαδεύσεις, οι χωματουργικές εργασίες και κάθε επέμβαση που μπορεί να τραυματίσει πλατάνια, και ζώνη ασφαλείας ακτίνας 1 χιλιομέτρου, με συνεχείς φυτοϋγειονομικούς ελέγχους. Απαγορεύεται επίσης η μεταφορά φυτευτικού υλικού και ξυλείας πλατάνου από τις ζώνες προς άλλες περιοχές, και κάθε εργασία μέσα σε αυτές γίνεται μόνο με έγκριση της δασικής υπηρεσίας και με απολύμανση μηχανημάτων και εργαλείων. Η απομάκρυνση των προσβεβλημένων δέντρων έχει ήδη ξεκινήσει, υπό την εποπτεία της Διεύθυνσης Δασών Καστοριάς και σε συνεργασία με τον Δήμο Καστοριάς, τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) και το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ^[14]. Ανάλογες αποφάσεις έχουν εκδοθεί και σε άλλες περιοχές, για παράδειγμα το 2023 και το 2024 στην Εύβοια. Εκεί η απαγόρευση χωματουργικών εργασιών χωρίς άδεια αναφέρει ρητά τους καθαρισμούς δρόμων και ρεμάτων και τις αμμοληψίες^[12][13].

8. Ποιος είναι αρμόδιος

Η ΚΥΑ αναθέτει την εφαρμογή κυρίως στις δασικές υπηρεσίες του ΥΠΕΝ και όχι στις υπηρεσίες γεωργίας^[6].

Οι Διευθύνσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής (ΔΑΟΚ) των περιφερειών δεν ορίζονται ως αρμόδιες αρχές. Στην πράξη όμως συμμετέχουν. Σε μία από τις αποφάσεις οριοθέτησης που εξετάσαμε, η ΔΑΟΚ της περιφερειακής ενότητας περιλαμβάνεται στους αποδέκτες^[13]. Στην Καστοριά, την απόφαση ανακοίνωσε στους πολίτες η ίδια η Περιφερειακή Ενότητα^[14]. Στην Ήπειρο, η Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας της Περιφέρειας συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων σε πιλοτική δράση^[18]. Κατά την περιγραφή των Τσόπελα και Σουλιώτη, οι επισκοπήσεις γίνονται από φυτοϋγειονομικούς ελεγκτές των δασικών υπηρεσιών, που παίρνουν δείγματα στη βλαστική περίοδο, όταν τα συμπτώματα φαίνονται στην κόμη. Τα εργαλεία δειγματοληψίας (τσεκούρια, πριόνια, τρυπάνια Pressler) απολυμαίνονται πριν και μετά από κάθε χρήση^[4].

9. Θεραπεία και έρευνα

Όλες οι πηγές που εξετάσαμε συμφωνούν ότι δεν υπάρχει θεραπεία. Σε έγγραφο δασικής υπηρεσίας του 2023 αναφέρεται ότι ένα προσβεβλημένο πλατάνι «είναι καταδικασμένο να νεκρωθεί και δεν υπάρχει μέθοδος “ίασης”»^[12]. Η Σουλιώτη εξηγεί στην DW: «Είναι παθογόνο καραντίνας υπό το πρίσμα ότι δεν έχουμε θεραπευτικό μέσο.»^[15] Ο γαλλικός φορέας VNF, που διαχειρίζεται το Canal du Midi, γράφει: «Il n’existe aucun traitement à ce jour» («Δεν υπάρχει καμία θεραπεία μέχρι σήμερα»)^[20].

• Ανθεκτικότητα του ανατολικού πλατάνου: κατά τη Σουλιώτη, μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί ανθεκτικότητα στον αυτοφυή ανατολικό πλάτανο της Ελλάδας, ούτε στο πεδίο ούτε σε εργαστηριακά πειράματα^[15].
• Platanor® 'Vallis Clausa': στη Γαλλία, οι A. Vigouroux και J. M. Olivier διασταύρωσαν τον ευπαθή ανατολικό πλάτανο με τον αμερικανικό, που έχει κάποια γενετική ανθεκτικότητα αλλά δεν είναι προσαρμοσμένος στο κλίμα της Ευρώπης. Από 960 υβρίδια, 18 επέζησαν από δύο διαδοχικές μολύνσεις. Μετά από νέες τεχνητές μολύνσεις σε βλαστούς και ρίζες, μόνο ένα έδειξε πλήρη ανθεκτικότητα και ένα μερική. Από αυτή την επιλογή προέκυψε ο κλώνος 'Vallis Clausa' (2004)^[24]. Αργότερα όμως εντοπίστηκαν και μολυσμένα δέντρα Platanor. Κατά το Jardins de France (2022), η γαλλική ρύθμιση απαγόρευε τότε τη φύτευσή του σε μολυσμένη ζώνη, και έκθεση της ANSES του 2019 επιβεβαίωσε αυτές τις συστάσεις^[23]. Οι Τσόπελας και Σουλιώτη είχαν προτείνει τη χρήση των γαλλικών ανθεκτικών κλώνων σε περιοχές με προσβολές^[4]· η ελληνική ΚΥΑ δεν αναφέρει ανθεκτικούς κλώνους. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1629 επιτρέπει στις ζώνες περιορισμού μόνο τη φύτευση πλατάνων «που είναι γνωστό ότι είναι ανθεκτικοί»^[6][10].
• Συνθετική βιολογία: η φοιτητική ομάδα iGEM του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων αναπτύσσει ένα «μοριακό ψαλίδι» που στοχεύει δύο γονίδια μοναδικά για τον μύκητα. Θα μεταφέρεται με νανοφορέα που χορηγείται με ένεση στο δέντρο και θα αποδομεί το mRNA του μύκητα, χωρίς να καταστρέφει το DNA του. Η Περιφέρεια Ηπείρου χρηματοδοτεί την πιλοτική εφαρμογή με 20.000 €^[16][18]. Τον Σεπτέμβριο του 2025 η ομάδα έκανε ακόμη εργαστηριακά πειράματα, και κατά το in.gr η ιδέα απείχε ακόμη από το να γίνει εργαλείο στο πεδίο^[16]. Δεν βρήκαμε δημοσιευμένα αποτελέσματα σε δέντρα.

10. Η διεθνής εμπειρία

Γαλλία, Canal du Midi. Το κανάλι, μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, είχε 42.000 πλατάνια πριν εμφανιστεί η ασθένεια. Η πρώτη εστία εντοπίστηκε το 2006 στο διαμέρισμα Aude. Μέχρι τον Ιανουάριο του 2026 είχαν κοπεί 33.350 δέντρα, περίπου το 80%, και είχαν φυτευτεί περισσότερα από 22.000 δέντρα άλλων ειδών. Ο φορέας VNF έχει επενδύσει περίπου 110 εκατ. €, από τα οποία 13 εκατ. € προήλθαν από τοπικές αρχές και 11 εκατ. € από δωρεές^[20][21]. Μαζί με το άρρωστο δέντρο κόβονται και τα γειτονικά, σε απόσταση έως 35 ή και 50 μέτρων, επειδή τα πλατάνια μοιράζονται το ριζικό τους σύστημα. Τα πλατάνια αντικαθίστανται με άλλα είδη· το κύριο νέο είδος είναι η δρυς Quercus cerris (chêne chevelu)^[20].

Γαλλία, γενικότερα. Η καταπολέμηση είναι υποχρεωτική σε όλη την επικράτεια, σε δημόσιους και σε ιδιωτικούς χώρους, και ρυθμίζεται από υπουργική απόφαση (arrêté) της 31ης Ιανουαρίου 2025. Κάθε ιδιοκτήτης πλατάνων οφείλει να τους παρακολουθεί, να λαμβάνει προληπτικά μέτρα και να δηλώνει κάθε ύποπτο σύμπτωμα στην περιφερειακή υπηρεσία φυτοϋγείας (SRAL-DRAAF). Η απολύμανση εργαλείων και μηχανημάτων είναι υποχρεωτική για κάθε εργασία πάνω ή κοντά σε πλατάνια, υγιή ή άρρωστα. Στις οριοθετημένες ζώνες, κάθε εργασία δηλώνεται τουλάχιστον 15 ημέρες νωρίτερα, όσοι επεμβαίνουν σε πλατάνια στο πλαίσιο της καταπολέμησης πρέπει να είναι εγγεγραμμένοι και εκπαιδευμένοι, και η κοπή των προσβεβλημένων δέντρων γίνεται με έξοδα των ιδιοκτητών ή των διαχειριστών^[22][23]. Στο διεθνές συνέδριο του 2022 οι ειδικοί έθεσαν ερωτήματα για ορισμένα από αυτά τα μέτρα. Επεσήμαναν ότι η αποτελεσματικότητα πολλών γενικών απολυμαντικών δεν έχει αξιολογηθεί ειδικά για τον μύκητα, και ρώτησαν, για παράδειγμα, γιατί η Γαλλία κόβει σε ακτίνα 35 μέτρων ενώ η Ιταλία επιβάλλει 300 μέτρα^[23].

Ιταλία. Κατά το περιοδικό Jardins de France, η ασθένεια υπάρχει σχεδόν παντού στη χώρα^[23]. Ο Κανονισμός 2025/2291 περιλαμβάνει ιταλικές περιοχές περιορισμού, μεταξύ άλλων στην Τοσκάνη, στην Εμίλια-Ρομάνια, στη Λιγουρία, στο Φρίουλι-Βενέτσια Τζούλια, στην Καμπανία και στη Λομβαρδία^[11].

Ισπανία και Ελβετία. Κατά την EPPO, ο μύκητας έχει εξαλειφθεί στην Ισπανία^[28]. Στην Ελβετία ορισμένες εστίες εξαλείφθηκαν με άμεσα μέτρα^[4][23]. Τα παραδείγματα αυτά, μαζί με την εμπειρία των Ελλήνων ερευνητών, δείχνουν ότι η εξάλειψη έχει πιθανότητες κυρίως όταν η εστία εντοπίζεται νωρίς^[4]. Η Σουλιώτη το λέει στην DW: όταν η είσοδος του παθογόνου σε ένα σημείο είναι ακόμη στα αρχικά στάδια, υπάρχουν καλές πιθανότητες να περιοριστεί ή και να εξαλειφθεί, αλλά συχνά οι τοπικές κοινωνίες δεν το κατανοούν και δεν πιστεύουν τους ερευνητές^[15].

11. Γιατί αφορά τον αγρότη

• Πλατάνια στα όρια του χωραφιού: πολλά πλατάνια φύονται σε φράχτες, αυλάκια, πηγές και ρέματα δίπλα σε καλλιέργειες. Η ΚΥΑ απαγορεύει την κλάδευση και την κοπή πλατάνου χωρίς άδεια της δασικής υπηρεσίας. Αν ο μύκητας βρεθεί σε ιδιωτική έκταση δασικού χαρακτήρα, τα μέτρα γίνονται με ευθύνη του ιδιοκτήτη ή του κατόχου^[6].
• Αρδευτικά κανάλια και ρέματα: ο καθαρισμός αυλακιών, τα χωματουργικά και οι αμμοληψίες κοντά σε πλατάνια χρειάζονται απολυμασμένα μηχανήματα με αποδεικτικό. Στις εστιακές ζώνες, όπως στην Καστοριά, οι χωματουργικές εργασίες χρειάζονται επιπλέον άδεια της δασικής υπηρεσίας^[6][14]. Όταν ξεραθούν τα πλατάνια, οι όχθες και τα πρανή χάνουν τη στήριξη των ριζών^[15][21].
• Σκιά για τα ζώα: ο πλάτανος δίνει σκιά σε στάνες, ποτίστρες και διαδρομές των κοπαδιών. Η απώλειά του κοστίζει, ιδίως στα θερμά καλοκαίρια.
• Τοπίο και αγροτουρισμός: η πλατεία με τον πλάτανο, η πηγή και η παραποτάμια διαδρομή είναι μέρος της αξίας των ορεινών χωριών. Δεν είναι τυχαίο ότι αμέτρητα καφενεία και ταβέρνες λέγονται «Ο Πλάτανος»^[15].
• Ξύλο: τα καυσόξυλα και η ξυλεία πλατάνου δεν μεταφέρονται από τις οριοθετημένες ζώνες. Τα υπολείμματα της υλοτομίας άρρωστων δέντρων πρέπει να καούν^[6].
• Μηχανήματα και κόστος: ο αγρότης που κάνει χωματουργικά για τρίτους με δικό του μηχάνημα ή που καθαρίζει ρέματα για τον δήμο κινδυνεύει με τα πρόστιμα και τις κατασχέσεις του Πίνακα 3^[6].

12. Τι να κάνετε στην πράξη

Ιδιοκτήτες και αγρότες

• Μην κλαδεύετε και μην κόβετε πλάτανο χωρίς άδεια του Δασαρχείου ή της Διεύθυνσης Δασών^[6].
• Μην πληγώνετε το δέντρο: αποφύγετε τα καρφιά, τα σύρματα και τα χτυπήματα με τρακτέρ, χορτοκοπτικά ή φρέζα στις ρίζες και στη βάση του κορμού^[16][22].
• Απολυμαίνετε τα εργαλεία: πρώτα αφαιρέστε προσεκτικά το πριονίδι, τα κομμάτια ξύλου και το χώμα. Έπειτα απολυμάνετε, κατά τις οδηγίες του ΥΠΕΝ, με μετουσιωμένη αιθυλική αλκοόλη 70% (το μπλε φωτιστικό οινόπνευμα) ή με διάλυμα χλωρίνης εμπορίου 10–20%, τηρώντας τις οδηγίες του κατασκευαστή^[7].
• Μη μεταφέρετε ξύλο, κούτσουρα, πριονίδι ή χώμα από σημεία με άρρωστα πλατάνια^[6].
• Αν υποψιάζεστε προσβολή: μην κόψετε το δέντρο και μην ξύσετε τον φλοιό για να δείτε από κάτω, γιατί δημιουργείτε νέα πληγή. Φωτογραφίστε την κόμη και τον κορμό, σημειώστε τη θέση και ενημερώστε το Δασαρχείο της περιοχής. Τα δείγματα παίρνουν οι ελεγκτές της δασικής υπηρεσίας και τα εξετάζουν τα επίσημα εργαστήρια^[4][6][8].
• Μην ξαναφυτέψετε πλάτανο στο σημείο όπου ξεράθηκε δέντρο από την ασθένεια. Η Σουλιώτη τονίζει ότι εκεί δεν πρέπει να ξαναφυτευτούν πλατάνια, επειδή ο μύκητας επιβιώνει στο έδαφος, και ο Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1629 απαγορεύει τη φύτευση μη ανθεκτικών πλατάνων στις ζώνες περιορισμού. Ρωτήστε τη δασική υπηρεσία ποια ιθαγενή είδη ταιριάζουν στη θέση^[10][16].

Δήμοι

• Καταγράψτε τα πλατάνια σε πλατείες, σχολεία, πηγές και δενδροστοιχίες και ελέγχετέ τα το καλοκαίρι, όταν τα συμπτώματα φαίνονται καλύτερα^[22].
• Βάλτε την απολύμανση και την τήρηση της ΚΥΑ ως ρητό όρο σε κάθε σύμβαση κλάδευσης, καθαρισμού ρεμάτων και οδοποιίας, με ποινική ρήτρα. Ο γαλλικός οδηγός συνιστά να προβλέπεται ξεχωριστή γραμμή τιμής στο τιμολόγιο της προσφοράς, επειδή τα μέτρα αυξάνουν τον χρόνο εργασίας, καθώς και ειδικές ποινές στους όρους της σύμβασης^[22].
• Ενημερώστε τους κατοίκους και τις τοπικές κοινότητες για τις αποφάσεις οριοθέτησης. Ο Κανονισμός 2022/1629 υποχρεώνει τις αρχές να ενημερώνουν το κοινό για τα όρια των ζωνών^[10].

Εργολάβοι και χειριστές μηχανημάτων

• Πριν μπείτε σε περιοχή με πλατάνια, να έχετε αποδεικτικό απολύμανσης του μηχανήματος^[6].
• Καθαρίστε ερπύστριες, κάδους, τροχούς και κάτω μέρος του μηχανήματος από χώμα και ξύλα πριν και μετά από κάθε εργοτάξιο^[7].
• Όπου είναι δυνατό, δουλεύετε σε περιόδους με λιγότερη διασπορά. Ο γαλλικός οδηγός συνιστά ξηρό και κρύο καιρό (κάτω από 10 °C) ή ζεστό καιρό (πάνω από 25 °C), το διάστημα Φεβρουαρίου–Μαΐου, όταν τα σπόρια είναι λιγότερα, και ημέρες με ασθενή ή καθόλου άνεμο (κάτω από 3 μποφόρ)^[22]. Η άδεια της δασικής υπηρεσίας προηγείται πάντα.
• Θυμηθείτε ότι, αν αποδειχθεί ότι μεταδώσατε τον μύκητα, κινδυνεύετε με πρόστιμο έως 30.000 € (διπλάσιο σε υποτροπή) και επιβαρύνεστε με το μελλοντικό κόστος καταπολέμησης^[6].

Με μια ματιά

Λίστα ελέγχου

• Ξέρω αν το χωράφι ή το ακίνητό μου βρίσκεται σε οριοθετημένη ζώνη (ρωτώ το Δασαρχείο).
• Δεν κλαδεύω και δεν κόβω πλάτανο χωρίς άδεια της δασικής υπηρεσίας.
• Καθαρίζω και απολυμαίνω πριόνια, ψαλίδια και αλυσοπρίονα πριν και μετά από κάθε δέντρο.
• Κάθε μηχάνημα που μπαίνει σε σημείο με πλατάνια έχει αποδεικτικό απολύμανσης.
• Δεν μεταφέρω καυσόξυλα, κούτσουρα, πριονίδι ή χώμα από σημεία με άρρωστα πλατάνια.
• Δεν καρφώνω, δεν δένω σύρματα και δεν πληγώνω ρίζες με το τρακτέρ ή τη φρέζα.
• Ελέγχω τα πλατάνια μου κάθε καλοκαίρι για ξαφνικό μαρασμό, κιτρίνισμα και σκούρες κηλίδες.
• Αν υποψιαστώ προσβολή, φωτογραφίζω, σημειώνω τη θέση και ενημερώνω το Δασαρχείο, χωρίς να κόψω ή να ξύσω το δέντρο.
• Στις συμβάσεις με εργολάβους γράφω ρητά την υποχρέωση απολύμανσης και τήρησης της ΚΥΑ.
• Δεν ξαναφυτεύω πλάτανο εκεί όπου ξεράθηκε δέντρο από την ασθένεια.

Η άποψή μας

Το μεταχρωματικό έλκος δεν είναι ένα συνηθισμένο πρόβλημα ρύθμισης. Όποιος κόβει πλάτανο με μολυσμένο πριόνι ή περνά εκσκαφέα από μολυσμένη όχθη σε υγιή κοίτη προκαλεί ζημία σε ξένη περιουσία: στα δέντρα του γείτονα, στην πλατεία του χωριού, στο ποτάμι που ανήκει σε όλους. Η ζημία αυτή μπορεί να αποδειχθεί. Σε μια κοινωνία ελεύθερων ιδιοκτητών, η ευθύνη για τη ζημία που προκαλεί κανείς σε τρίτους δεν είναι κρατική παρέμβαση· είναι η άλλη όψη της ιδιοκτησίας. Γι' αυτό θεωρούμε σωστό ότι η ΚΥΑ επιβαρύνει τον ανάδοχο που δεν απολύμανε με το μελλοντικό κόστος καταπολέμησης. Αυτός ο κανόνας θα έπρεπε να είναι ο κανόνας για όλους.

Ο ρόλος της δημόσιας φυτοϋγείας εδώ είναι θεμιτός, αλλά πρέπει να είναι περιορισμένος και καθαρός. Οι κανόνες πρέπει να είναι λίγοι, γνωστοί εκ των προτέρων και ίδιοι για όλους. Οι ζώνες πρέπει να δημοσιεύονται σε χάρτη, ώστε ο καθένας να ξέρει τι ισχύει στο χωράφι του. Οι άδειες πρέπει να εκδίδονται γρήγορα, και τα στοιχεία πρέπει να δημοσιεύονται με διαφάνεια. Μια επίσημη έκθεση που χαρακτήριζε ευνοϊκή την κατάσταση των πλατανοδασών ενώ οι ερευνητές κατέγραφαν μαζικούς θανάτους δεν βοηθά κανέναν. Ο Hayek έγραψε για «the knowledge of the particular circumstances of time and place» («τη γνώση των ιδιαίτερων συνθηκών χρόνου και τόπου»), που τη διαθέτουν διάσπαρτα οι άνθρωποι που ζουν και δουλεύουν σε κάθε τόπο^[29]. Ο βοσκός που βλέπει κάθε μέρα το πλατάνι της στάνης είναι πιθανό να δει τον μαρασμό πριν από κάθε επίσημη επισκόπηση.

Εδώ όμως υπάρχει πρόβλημα κινήτρων. Αν η ενημέρωση για ένα άρρωστο δέντρο σημαίνει ότι ο ιδιοκτήτης θα χάσει και τα υγιή δέντρα σε ακτίνα έως 50 μέτρων, με δικά του έξοδα και χωρίς αποζημίωση, πολλοί θα σωπάσουν. Η ασθένεια κερδίζει χρόνο, και τα παραδείγματα της Ισπανίας και της Ελβετίας δείχνουν ότι ο χρόνος είναι καθοριστικός. Προτείνουμε τρία πράγματα. Πρώτον, το κόστος της προληπτικής νέκρωσης υγιών δέντρων σε ιδιωτική γη να βαρύνει το Δημόσιο, που τη ζητά για την προστασία των άλλων, και το Δημόσιο να το αναζητεί από όποιον αποδεδειγμένα μετέφερε τον μύκητα. Δεύτερον, να ενθαρρυνθούν οι εθελοντικές λύσεις: σύλλογοι εργολάβων και κλαδευτών με δικό τους πρότυπο απολύμανσης, δήμοι και αγροτικοί συνεταιρισμοί που ζητούν το πρότυπο αυτό στις συμβάσεις τους, και ασφάλιση αστικής ευθύνης που το λαμβάνει υπόψη. Τρίτον, ένας δημόσιος χάρτης ζωνών και μια απλή ηλεκτρονική διαδικασία για την άδεια κλαδέματος, ώστε ο νόμιμος δρόμος να είναι και ο πιο εύκολος.

Τα πλατάνια της Ελλάδας δεν θα σωθούν με περισσότερες απαγορεύσεις στα χαρτιά. Θα σωθούν, όσα σωθούν, αν όποιος δουλεύει κοντά τους ξέρει τι πρέπει να κάνει, έχει λόγο να το κάνει και πληρώνει όταν δεν το κάνει.

Σχετικά άρθρα: Ευλογιά και αφθώδης · Νερό, φωτιές, Daniel · Το κόστος της γραφειοκρατίας · Συνεταιρισμοί χωρίς κράτος · Ο αγρότης και η ελεύθερη αγορά