Ελαιοκομικό Μητρώο: δύο παρατάσεις, οι προθεσμίες που μετρούν και ένα σύστημα που δεν προλαβαίνει

Η υποχρεωτική δήλωση συγκομιδής ελιάς πήρε δεύτερη παράταση: ξεκινά την 1η Οκτωβρίου 2027 και τα πρόστιμα δεν μπορούν να επιβληθούν πριν από την 1η Οκτωβρίου 2028. Η καθυστέρηση δεν είναι τυχαία. Το Ελαιοκομικό Μητρώο, πάνω στο οποίο στηρίζεται όλη η υποχρέωση, έχει να ενημερωθεί ουσιαστικά από το 2002.

Χιλιάδες ελαιοπαραγωγοί από τη Μεσσηνία ως τη Λέσβο και την Κρήτη στέκονται εδώ και μήνες σε ουρές στις Διευθύνσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής (ΔΑΟΚ). Ψάχνουν συμβόλαια, ζητούν συντεταγμένες από τοπογράφους και ρωτούν τι ακριβώς χρειάζεται. Το παρακάτω κείμενο εξηγεί τι είναι το μητρώο, τι προβλέπει η νομοθεσία, ποιες ημερομηνίες ισχύουν σήμερα (19 Οκτωβρίου 2026) και ποια προβλήματα καταγράφονται στην πράξη.

1. Τι είναι το Ελαιοκομικό Μητρώο

Το Ελαιοκομικό Μητρώο είναι το Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών του Ελαιοκομικού Τομέα (ΣΓΠ ΕΤ), μια ψηφιακή γεωχωρική βάση του ΥΠΑΑΤ. Σύμφωνα με την υπουργική απόφαση 77979/2025, καταγράφει για κάθε ελαιοτεμάχιο^[1]:

• τον κάτοχο και τα στοιχεία του·
• καλλιεργητικά στοιχεία: πυκνότητα φύτευσης, αν είναι ποτιστικό ή ξερικό, αριθμό δέντρων και ποικιλία·
• γεωχωρικά στοιχεία: κωδικό αγροτεμαχίου, θέση, συντεταγμένες των κορυφών, έκταση και περίμετρο, καθώς και χαρτογράφηση των δέντρων.

Η εγγραφή γίνεται μετά από διοικητικό ή και επιτόπιο έλεγχο της αρμόδιας ΔΑΟΚ. Η ευθύνη να είναι τα στοιχεία ενημερωμένα ανήκει στον κάτοχο. Σε κάθε Περιφερειακή Ενότητα λειτουργεί τριμελής Επιτροπή Ελαιοκομικού Τομέα^[1].

Το μητρώο δεν είναι καινούργιο. Σε απάντησή του προς τη Βουλή (8/8/2025), το ΥΠΑΑΤ αναγνώρισε ότι δημιουργήθηκε το 2002 και έκτοτε δεν ενημερώθηκε επαρκώς, επειδή η ενημέρωση δεν ήταν υποχρεωτική^[7]. Αυτό εξηγεί το σημερινό αδιέξοδο: δεδομένα είκοσι και πλέον ετών, με κληρονομιές, πωλήσεις, εκριζώσεις και νέες φυτεύσεις που δεν έχουν καταγραφεί, πρέπει τώρα να διορθωθούν όλα μαζί.

2. Το νομικό πλαίσιο

• Ν. 5035/2023, άρθρο 49 (Α΄ 76): θεσπίζει την υποχρεωτική δήλωση συγκομιδής ελαιοκάρπου. Σύμφωνα με το ΥΠΑΑΤ, η υποχρέωση αφορά παραγωγούς, μεταποιητές, τυποποιητές και εμπόρους. Επειδή η δήλωση πατά στα στοιχεία του μητρώου, η ενημέρωσή του γίνεται στην πράξη υποχρεωτική^[7].
• Υ.Α. 77979/21-3-2025 (ΦΕΚ Β΄ 1749/10-4-2025): ορίζει το περιεχόμενο του μητρώου, τη διαδικασία δήλωσης, τους ελέγχους και τα πρόστιμα^[1].
• Υ.Α. 266683/2-10-2025 (ΦΕΚ Β΄ 5744): πρώτη παράταση. Η υποχρέωση μετατέθηκε για την 1/10/2026 και οι κυρώσεις για την 1/10/2027^[5].
• Υ.Α. 220379/27-8-2026 (ΦΕΚ Β΄ 5397/1-9-2026): δεύτερη παράταση. Όλοι οι νόμιμοι κάτοχοι υποβάλλουν δήλωση από την 1/10/2027 και κυρώσεις δεν επιβάλλονται πριν από την 1/10/2028^[2][3].

Κατά το ΥΠΑΑΤ, ο σκοπός είναι η ιχνηλασιμότητα του ελαιολάδου και της επιτραπέζιας ελιάς, η προστασία της εφοδιαστικής αλυσίδας από αθέμιτες πρακτικές και η αξιόπιστη ενημέρωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Διεθνούς Συμβουλίου Ελαιολάδου για την παραγωγή^[1][4].

3. Ποιοι έχουν υποχρέωση και τι δηλώνουν

Υπόχρεοι είναι όλοι οι νόμιμοι κάτοχοι ελαιοτεμαχίων, δηλαδή ιδιοκτήτες, μισθωτές και όσοι καλλιεργούν με άλλη νόμιμη σχέση. Η κλίμακα προστίμων για μη υποβολή ξεκινά από τα 21 δέντρα, γι' αυτό σε ανακοινώσεις και δημοσιεύματα αναφέρεται συχνά το όριο των 21 δέντρων^[1]. Η απόφαση δεν προβλέπει ρητή εξαίρεση για μικρότερους ελαιώνες ή για ελαιόλαδο ιδιοκατανάλωσης. Αν σας αφορά, ζητήστε γραπτή διευκρίνιση από τη ΔΑΟΚ σας.

Η δήλωση συγκομιδής υποβάλλεται ηλεκτρονικά στο gov.gr («Δήλωση Συγκομιδής Ελιάς») με κωδικούς TAXISnet. Το παράθυρο ανοίγει την 1η Οκτωβρίου κάθε χρονιάς και κλείνει στις 31 Μαΐου του επόμενου έτους, και η δήλωση γίνεται αμέσως μετά τη συγκομιδή και την παράδοση στο ελαιοτριβείο. Είναι υποχρεωτική ακόμη και με μηδενική παραγωγή και έχει την ισχύ υπεύθυνης δήλωσης. Στα τιμολόγια ή δελτία αποστολής του ελαιοτριβείου πρέπει να αναγράφονται το ονοματεπώνυμο, το ΑΦΜ, η ποικιλία και ο 13ψήφιος κωδικός αγροτεμαχίου, καθώς και η ποσότητα ανά τεμάχιο όταν ο καρπός προέρχεται από περισσότερα από ένα^[1].

Για να δηλώσει κανείς σωστά, το αγροτεμάχιο πρέπει πρώτα να υπάρχει σωστό στο μητρώο. Αίτηση ενημέρωσης στη ΔΑΟΚ χρειάζεται για αλλαγή προσωπικών στοιχείων, μεταβίβαση όλου ή μέρους τεμαχίου, νέα ελαιοτεμάχια που δεν έχουν χαρτογραφηθεί, καθώς και αλλαγή στον αριθμό ή την ποικιλία των δέντρων. Η διαδικασία είναι δωρεάν και η εκτιμώμενη διάρκεια 20–40 ημέρες. Η αίτηση κατατίθεται αυτοπροσώπως, ταχυδρομικά ή ψηφιακά, όπου η Περιφέρεια έχει ενταχθεί^[6].

4. Σύνδεση με ΟΣΔΕ, πληρωμές και ελέγχους

Η Υ.Α. προβλέπει διασταύρωση του μητρώου με το ΟΣΔΕ σε κάθε ενημέρωση και κατά την υποβολή της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης. Τα αποτελέσματα των επιτόπιων ελέγχων του φορέα πληρωμών διαβιβάζονται στις ΔΑΟΚ. Ο φορέας αυτός ήταν ο ΟΠΕΚΕΠΕ, και οι πληρωμές έχουν πλέον περάσει στην ΑΑΔΕ^[1]. Τον Ιούνιο του 2026 ο υφυπουργός Γ. Ανδριανός δήλωσε ότι στόχος είναι τα στοιχεία να αντλούνται μέσω ΟΣΔΕ, με διαλειτουργικότητα με την ΑΑΔΕ και το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης^[14]. Το ΥΠΑΑΤ έχει επίσης ανακοινώσει έργο εκσυγχρονισμού του μητρώου, ώστε να συνδεθεί με το Κτηματολόγιο, το ΟΣΔΕ και τους Δασικούς Χάρτες^[7].

Παράλληλα τρέχει και η ψηφιακή ιχνηλασιμότητα από τη φορολογική πλευρά. Σύμφωνα με ανακοίνωση της ΑΑΔΕ (1/10/2026), για τους ελαιοπαραγωγούς η υποχρέωση έκδοσης ψηφιακών παραστατικών διακίνησης (ψηφιακό δελτίο αποστολής στο myDATA) μετατίθεται για την 1/1/2027. Η μετάθεση ισχύει με την προϋπόθεση ότι το ελαιοτριβείο εκδίδει δελτίο ποσοτικής παραλαβής κατά την παραλαβή του καρπού, και αφορά όσους δεν ανήκουν στις υπόχρεες οντότητες της πρώτης περιόδου εφαρμογής^[22]. Μαζί με τον 13ψήφιο κωδικό αγροτεμαχίου στα παραστατικά, ο καρπός θα μπορεί πλέον να ακολουθείται από το χωράφι ως το ελαιοτριβείο.

Τοπικά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η εγγραφή στο μητρώο θα γίνει προϋπόθεση για ενισχύσεις, αποζημιώσεις ΕΛΓΑ ή άδειες λαϊκών αγορών^[14]. Στην Υ.Α. 77979/2025 δεν εντοπίσαμε τέτοια ρητή πρόβλεψη. Δεν εντοπίσαμε επίσης επίσημη σύνδεση του μητρώου με συγκεκριμένα οικολογικά σχήματα. Η επίσημη σύνδεση που υπάρχει σήμερα είναι η διασταύρωση με το ΟΣΔΕ.

5. Έλεγχοι και πρόστιμα

Οι ΔΑΟΚ ελέγχουν κάθε χρόνο τουλάχιστον το 5% των δηλώσεων, με ανάλυση κινδύνου. Τα πρόστιμα, που θα επιβάλλονται από την 1/10/2028, είναι^[1]:

Πρόστιμο δεν επιβάλλεται σε περίπτωση ανωτέρας βίας, κατά το άρθρο 3 του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/2116. Τα προφανή σφάλματα μπορούν να διορθωθούν. Η διαδικασία επιβολής ακολουθεί τον ν. 4235/2014^[1].

6. Οι παρατάσεις και οι κρίσιμες ημερομηνίες

Η υποχρέωση έχει ήδη μετατεθεί δύο φορές. Στις 30/9/2025 το ΥΠΑΑΤ ανακοίνωσε την πρώτη αναβολή, επικαλούμενο τεχνικά προβλήματα στην πιλοτική επικαιροποίηση του μητρώου^[4]. Στις 27/8/2026 ανακοίνωσε τη δεύτερη, με απόφαση του υπουργού Μ. Σχοινά μετά από εισήγηση του υφυπουργού Γ. Ανδριανού^[3]. Η Περιφέρεια Κρήτης ενημέρωσε σχετικά τους παραγωγούς στις 11/9/2026^[10].

7. Τα προβλήματα στην πράξη

Από την άνοιξη του 2026 πληθαίνουν οι καταγγελίες από παραγωγούς, υπηρεσίες και βουλευτές. Τα κυριότερα:

• Λίγο προσωπικό, τεράστιος όγκος. Στην Κορινθία, τον Απρίλιο κατατίθεντο περίπου 250 αιτήσεις τον μήνα, αλλά ολοκληρώνονταν μόνο 10. Στη Μεσσηνία, η ΔΑΟΚ χαρακτήρισε «ανέφικτη» την εξυπηρέτηση 68.000 παραγωγών πριν από τη σεζόν^[11]. Στη Λέσβο, δύο υπάλληλοι αναλογούν σε περισσότερους από 12.500 παραγωγούς και περίπου 90.000 αγροτεμάχια, και ως τις 28/5/2026 είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον λιγότεροι από 2.000^[14][15]. Ο χωροτάκτης Γ. Φλωρίδης εκτίμησε στην ΕΡΤ ότι, χωρίς αλλαγή μεθόδου, η δουλειά μπορεί να πάρει 20 χρόνια^[15].
• Παγωμένες διαδικασίες στην Κρήτη. Η Περιφέρεια Κρήτης υπολογίζει πάνω από 250.000 ιδιοκτήτες ελαιοτεμαχίων. Τον Μάιο ανακοίνωσε ότι η πρώτη φάση είναι μόνο ο έλεγχος των στοιχείων και ότι η ουσιαστική ενημέρωση αναστέλλεται μέχρι το ΥΠΑΑΤ να δώσει λύσεις^[8][9]. Στο Ρέθυμνο, όπου περιμένουν πάνω από 20.000 πολίτες, τα ηλεκτρονικά ραντεβού πάγωσαν με απόφαση του Περιφερειάρχη. Η υπηρεσία απλώς τυπώνει τα παλιά στοιχεία του 2002 και δίνει οδηγίες, ενώ ακόμη δεν είναι σαφές αν τη δουλειά θα την κάνουν οι ΔΑΟΚ ή ιδιωτική εταιρεία (25/8/2026)^[16].
• Βάσεις που δεν «μιλούν» μεταξύ τους. Κτηματολόγιο, Ε9, ΟΣΔΕ και Ελαιοκομικό Μητρώο έχουν συχνά διαφορετικά στοιχεία για το ίδιο χωράφι. Κατά το olivenews.gr, το παλιό σύστημα τρέχει ακόμη σε Windows XP και μια υπηρεσία μπορεί να διεκπεραιώσει μόλις 2–3 υποθέσεις σε ένα οκτάωρο. Ο Γ. Πάζιος της Ένωσης Μεσσηνίας ρώτησε δημόσια «γιατί δεν μιλούν μεταξύ τους οι βάσεις;»^[12].
• Χαρτιά, έξοδα και μεσάζοντες. Δεν υπάρχει ενιαίος κατάλογος δικαιολογητικών και οι ΔΑΟΚ δεν εφαρμόζουν όλες τους ίδιους κανόνες. Έχει αναπτυχθεί αγορά ιδιωτών που χρεώνουν για να ετοιμάσουν φακέλους^[12]. Τοπογραφικά και νομικές συμβουλές προσθέτουν κόστος, ενώ οι υπηρεσίες δεν διαθέτουν εξοπλισμό GPS/GIS, όπως κατήγγειλε το ΠΑΣΟΚ σε ερώτηση στη Βουλή (28/5/2026)^[13].
• Άτυπες καλλιεργητικές σχέσεις. Οι προφορικές συμφωνίες με σέμπρους και μισακούς (επίμορτη αγροληψία) δουλεύουν εδώ και γενιές, αλλά τώρα χρειάζονται γραπτή απόδειξη^[12]. Στην Αργολίδα οι ηλικιωμένοι παραγωγοί δυσκολεύονται να προσκομίσουν συμβόλαια^[11], και στη Λέσβο πολλοί δυσκολεύονται με τις ψηφιακές διαδικασίες^[15].
• Πολιτικές αντιδράσεις. Το ΠΑΣΟΚ ζήτησε να παγώσουν τα πρόστιμα και να διασυνδεθούν τα συστήματα^[13]. Βουλευτές της Νέας Αριστεράς κατέθεσαν ερώτηση για καθυστερήσεις, τεχνικές αστοχίες και έλλειψη προσωπικού^[20]. Στην Κρήτη, ο Σταύρος Τζεδάκης δήλωσε ότι το μητρώο «δεν θα είναι έτοιμο ούτε το 2100»^[21].

8. Τι αλλάζει με τις ηλεκτρονικές πλατφόρμες

Η πρώτη Περιφέρεια με ηλεκτρονική υποβολή αιτήσεων είναι η Πελοποννήσου. Η ανακοίνωση της ΔΑΟΚ Αργολίδας είναι της 9ης Οκτωβρίου 2026 και τα δημοσιεύματα της 13ης. Η είσοδος γίνεται με κωδικούς TAXISnet. Μεταξύ των δικαιολογητικών ζητούνται τίτλος ή κτηματολογικό φύλλο και, για κάθε αγροτεμάχιο, αρχείο Excel με τις συντεταγμένες όλων των κορυφών σε ΕΓΣΑ 87^[18][19]. Η απαίτηση αυτή σημαίνει στην πράξη ότι πολλοί παραγωγοί θα χρειαστούν μηχανικό, αν δεν έχουν ήδη τοπογραφικό ή στοιχεία από το Κτηματολόγιο. Στο Βόρειο Αιγαίο, ο αντιπεριφερειάρχης Π. Μπουρνιάς δήλωσε στις 10/9/2026 ότι περιμένουν την έγκριση του e-Περιφέρειες, με στόχο να ξεκινήσει η ψηφιακή υποβολή μέσα στο 2026^[17].

Η άποψή μας: ποιος μετράει τα δέντρα και ποιος πληρώνει το λάθος

Δεν έχουμε αντίρρηση στη γνώση. Ένας παραγωγός που ξέρει πόσα δέντρα έχει, τι ποικιλία και πόσο απέδωσαν διοικεί καλύτερα την επιχείρησή του. Ένα ελαιόλαδο που αποδεικνύει την προέλευσή του πουλά ακριβότερα. Το ερώτημα είναι ποιος συλλέγει αυτή τη γνώση, για ποιον σκοπό και με ποιο κόστος.

Ο Λούντβιχ φον Μίζες έδειξε ότι η οικονομική απόφαση στηρίζεται σε τιμές, δηλαδή σε πληροφορία που παράγεται από ανταλλαγές ανθρώπων που ρισκάρουν δικά τους χρήματα. Ο Χάγιεκ πρόσθεσε ότι η πιο χρήσιμη γνώση είναι διάσπαρτη και τοπική: ο μισακός ξέρει ποια δέντρα «σηκώνουν» φέτος και το ελαιοτριβείο ξέρει τι μπήκε στη ζυγαριά. Ένα κεντρικό μητρώο δεν μπορεί να αντικαταστήσει αυτή τη γνώση. Μπορεί μόνο να την παγώσει σε μια φωτογραφία που γερνά από την πρώτη μέρα, όπως γέρασε η καταγραφή του 2002.

Βλέπουμε τρία προβλήματα.

• Ασυμμετρία ευθύνης. Το κράτος άφησε το δικό του μητρώο χωρίς ενημέρωση για πάνω από δύο δεκαετίες, χωρίς συνέπειες για κανέναν. Τώρα μεταφέρει το βάρος της διόρθωσης στον κάτοχο, με πρόστιμο 60 € για κάθε δέντρο διαφοράς. Ο πολίτης έχει προθεσμίες και πρόστιμα. Η διοίκηση έχει μόνο «εκτιμώμενη διάρκεια» και παρατάσεις.
• Κόστος που πέφτει στους μικρούς. Τοπογραφικά, συντεταγμένες, νομικά έγγραφα και μεσάζοντες έχουν σταθερό κόστος, άσχετα με το μέγεθος του ελαιώνα. Για μια μεγάλη μονάδα είναι ψίχουλα. Για τον συνταξιούχο με 80 δέντρα και λάδι για το σπίτι, μπορεί να ξεπερνά την αξία της σοδειάς. Έτσι η ρύθμιση δουλεύει υπέρ της συγκέντρωσης και κατά της οικογενειακής ιδιοκτησίας, που υποτίθεται ότι θέλει να στηρίξει.
• Επέκταση σκοπού. Η αρχική αιτιολογία είναι στατιστική και ιχνηλασιμότητα. Το μητρώο όμως διασταυρώνεται ήδη με το ΟΣΔΕ και συζητείται ως προϋπόθεση για ενισχύσεις και άδειες. Κάθε βάση δεδομένων που δένεται με χρήμα και κυρώσεις τείνει να μεγαλώνει, και με αυτήν μεγαλώνει η εξάρτηση του παραγωγού από την άδεια της διοίκησης.

Σε ένα σημείο, πάντως, η διαδικασία κάνει κάτι χρήσιμο. Ξεκαθαρίζει τίτλους και καλλιεργητικές σχέσεις που έμεναν στον αέρα, και η σαφής ιδιοκτησία είναι θεμέλιο κάθε αγοράς. Αυτό όμως είναι δουλειά του Κτηματολογίου, που ήδη υπάρχει. Δεν χρειάζεται μια τέταρτη βάση που ζητά ξανά από τον πολίτη όσα το κράτος ήδη γνωρίζει.

Γι' αυτό προτείνουμε:

• «Μία φορά τα στοιχεία»: αυτόματη άντληση από Κτηματολόγιο, Ε9 και ΟΣΔΕ, όπως έχει πει και ο ίδιος ο υφυπουργός. Ο παραγωγός να ελέγχει και να διορθώνει, όχι να ξαναφτιάχνει τον φάκελο από την αρχή.
• Καμία κύρωση πριν κάνει το κράτος τη δική του δουλειά: πρόστιμα μόνο όταν η ΔΑΟΚ έχει διεκπεραιώσει την αίτηση του παραγωγού. Το βάρος της απόδειξης να το έχει η διοίκηση.
• Απαλλαγή ή απλή δήλωση για μικρούς ελαιώνες και για ελαιόλαδο ιδιοκατανάλωσης.
• Ελάχιστα δεδομένα και δεσμευμένος σκοπός: να συλλέγονται μόνο όσα χρειάζεται η ιχνηλασιμότητα, να ορίζεται ρητά ποιος έχει πρόσβαση, και να μη συνδέονται με νέες προϋποθέσεις χωρίς νόμο και δημόσια διαβούλευση.
• Ιχνηλασιμότητα από την αγορά: τα ΠΟΠ/ΠΓΕ, οι συνεταιρισμοί και τα ελαιοτριβεία ήδη τηρούν παραστατικά. Ένα εθελοντικό σύστημα πιστοποίησης που ανταμείβεται με καλύτερη τιμή στηρίζεται στο συμφέρον του παραγωγού και όχι στον φόβο του προστίμου.

Η δεύτερη παράταση δίνει έναν χρόνο. Αν τον χρησιμοποιήσει μόνο ο αγρότης για να τρέχει στις ουρές, θα έχει χαθεί. Αν τον χρησιμοποιήσει το κράτος για να συνδέσει τις βάσεις του και να απλοποιήσει τη διαδικασία, τότε η παράταση θα έχει νόημα.