Νερό, φωτιές, Daniel: τα έργα αργούν, οι αποζημιώσεις αργούν, ο αγρότης περιμένει

Ο αγρότης της Ιεράπετρας κοιτάζει το φράγμα. Ο ελαιοπαραγωγός της Αργολίδας κοιτάζει τα καμένα του δέντρα. Ο Θεσσαλός μετρά τρία χρόνια μετά τον Daniel. Τρεις διαφορετικές καταστροφές με τον ίδιο παρονομαστή: τα έργα που θα πρόλαβαν τη ζημιά καθυστερούν, και οι αποζημιώσεις για τη ζημιά που έγινε έρχονται με το σταγονόμετρο. Κατά τη γνώμη μας, ο κοινός παρονομαστής έχει και όνομα: ένα συγκεντρωτικό μοντέλο όπου το νερό, τα έργα και η ασφάλιση της παραγωγής εξαρτώνται από αποφάσεις που παίρνονται μακριά από όσους τα χρησιμοποιούν και πληρώνουν τη ζημιά.

Ιεράπετρα: ένα φράγμα χωρίς νερό

Το φράγμα των Μπραμιανών είναι η βασική πηγή άρδευσης για τα θερμοκήπια της Ιεράπετρας. Σύμφωνα με τη Νέα Κρήτη, το φθινόπωρο του 2025 είχε μόλις 1,4 εκατ. κυβικά, όταν οι ανάγκες της περιοχής φτάνουν τα 12 εκατ.^[1]. Το έργο που θα το ενίσχυε, ο αγωγός μεταφοράς νερού από τους Μύθους, ξεκίνησε το 2019 και έπρεπε να είχε τελειώσει το 2023. Τον Φεβρουάριο του 2026 πέρασε στο ΥΠΑΑΤ και η νέα προθεσμία είναι η 31/12/2029. Η ίδια εφημερίδα γράφει ότι ο ανάδοχος διεκδικεί περίπου 700.000 €^[1]. (Το ποσό προέρχεται από δημοσιογραφικές πληροφορίες.) «Άλλα τρία χρόνια αναμονής λοιπόν είναι πάρα πολλά», δήλωσε ο πρόεδρος του ΤΟΕΒ Ιεράπετρας Γ. Καραλάκης^[1].

Οι αγρότες έχουν προαναγγείλει κινητοποιήσεις με το σύνθημα «φτάνει πια με τις υποσχέσεις»^[2]. Στο μεταξύ το νερό ακριβαίνει: ο ΤΟΕΒ αύξησε το τιμολόγιο άρδευσης για το 2026 κατά 5 λεπτά το κυβικό^[3].

Ο νέος νόμος για το νερό: εκσυγχρονισμός ή «πώληση»;

Στις 30/7/2026 η Βουλή ψήφισε το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ για τη διαχείριση των υδάτων, με 157 ψήφους υπέρ και 131 κατά^[4]. Με τον νόμο, ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ αναλαμβάνουν σταδιακά ΔΕΥΑ αλλά και οργανισμούς εγγείων βελτιώσεων: η ΕΥΔΑΠ οκτώ ΤΟΕΒ και τον Οργανισμό Κωπαΐδας, η ΕΥΑΘ έντεκα ΤΟΕΒ και έναν ΓΟΕΒ. Το υπουργείο δεσμεύεται ότι δεν θα αυξηθεί η τιμή του αρδευτικού νερού για τρία χρόνια. Προβλέπει επίσης την πρώτη Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα και 103 έργα ύψους 142 εκατ. €. Τονίζει ακόμη ότι η άρδευση αντιστοιχεί περίπου στο 85% της κατανάλωσης νερού^[5].

Οι αγρότες της Βοιωτίας αντέδρασαν με το σύνθημα «Το νερό δεν πωλείται – Όχι στην ΕΥΔΑΠ». Κινητοποιήθηκαν στο Κάστρο και την Αλίαρτο και ζητούν νέο δημόσιο φορέα για το νερό, στον οποίο να συμμετέχουν και οι ίδιοι^[6][7]. Η αντιπολίτευση καταψήφισε. Η κυβέρνηση υπερασπίζεται τον νόμο ως αναγκαίο εκσυγχρονισμό της διαχείρισης του νερού^[4][5]. Η «τριετία χωρίς αύξηση» είναι δέσμευση και θα κριθεί στην πράξη.

Αργολίδα: 70.000 ελαιόδεντρα στάχτη, ημερομηνία αποζημίωσης καμία

Η πυρκαγιά της 31ης Ιουλίου 2026 στην περιοχή Φίχτια – Κουτσοπόδι – Μπόρσα έκαψε, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη Βουλή, περίπου 70.000 ελαιόδεντρα σε 3.760 στρέμματα. Κάηκαν επίσης περίπου 900 στρέμματα άλλων καλλιεργειών και καταγράφηκαν 14 περιπτώσεις ζημιών σε πάγιο κεφάλαιο^[8]. Ο υφυπουργός Ι. Ανδριανός απάντησε στις 8/9 ότι η Κοινή Υπουργική Απόφαση για την αποζημίωση δεν έχει εκδοθεί. Η ενίσχυση για το φυτικό κεφάλαιο, εξήγησε, θα δοθεί μετά την αποκατάσταση. Χρονοδιάγραμμα δεν έδωσε^[8].

Ο βουλευτής Αργολίδας του ΠΑΣΟΚ Α. Πουλάς χαρακτήρισε την απάντηση ανεπαρκή και ζήτησε άμεση προκαταβολή. Όπως είπε, οι παραγωγοί «δεν μπορούν να περιμένουν επ' αόριστον»^[8]. Η ελιά δεν ξαναφυτεύεται και δεν καρποφορεί σε έναν χρόνο. Αν η αποζημίωση έρχεται μόνο αφού γίνει η αποκατάσταση, ο παραγωγός πρέπει να βάλει πρώτα ο ίδιος τα χρήματα για τη φύτευση.

Daniel: το υπόλοιπο 40% περιμένει

Για τις ζημιές του Daniel στο φυτικό κεφάλαιο, ο ΕΛΓΑ κατέβαλε τον Δεκέμβριο του 2025 προκαταβολή 60%, περίπου 34,35 εκατ. €^[9]. Το υπόλοιπο 40% θα πληρωθεί αφού γίνει η αποκατάσταση και ελεγχθεί από γεωπόνους του ΕΛΓΑ. Η προθεσμία για την ανασύσταση είναι η 30/9/2027^[10][11]. Ενδεικτικά, για την ελιά ελεύθερης φύτευσης η ενίσχυση φτάνει τα 160 € ανά δέντρο, με ανώτατο όριο 5.600 € ανά στρέμμα^[11]. Για την κρατική αρωγή των πληγέντων της Θεσσαλίας, η τελική εκκαθάριση (το υπόλοιπο 14%) ξεκίνησε την 1η Αυγούστου 2026^[12].

• Σύμφωνα με την ΘεσσαλίαTV, το συνολικό ποσό για τις αποζημιώσεις φυτικού κεφαλαίου είναι περίπου 35 εκατ. € (ενδέχεται να αλλάξει)^[10].
• Τρία χρόνια μετά την καταστροφή (Σεπτέμβριος 2023), μέρος των αποζημιώσεων εκκρεμεί ακόμη^[10].

Τι έχει αλλάξει στον ΕΛΓΑ

Με το πακέτο της 7/1/2026 η κυβέρνηση ανακοίνωσε δύο αλλαγές στον ΕΛΓΑ. Η αποζημίωση ανεβαίνει στο 100% της ασφαλιζόμενης αξίας από 80%, και το ανώτατο όριο αποζημίωσης από 70.000 € σε 200.000 €^[13]. Είναι ουσιαστικές αλλαγές, όμως αφορούν μόνο ό,τι καλύπτει ο κανονισμός του ΕΛΓΑ. Οι ζημιές από πυρκαγιά στο φυτικό κεφάλαιο και από πλημμύρες αποζημιώνονται συνήθως με ξεχωριστά προγράμματα κρατικών ενισχύσεων, και εκεί βρίσκονται οι μεγαλύτερες καθυστερήσεις.

Η άποψή μας: δικαιώματα, τοπική διαχείριση, ασφάλιση που πληρώνει

Νερό. Η συζήτηση για τον νέο νόμο στήθηκε ως δίλημμα «δημόσιο ή πώληση». Πιστεύουμε ότι το πραγματικό δίλημμα είναι άλλο: ποιος αποφασίζει και ποιος λογοδοτεί. Η μεταφορά των ΤΟΕΒ σε μεγάλες εταιρείες ύδρευσης με έδρα την Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη είναι, από τη σκοπιά του αγρότη, κυρίως μια ακόμη συγκέντρωση εξουσίας μακριά από το χωράφι. Η Έλινορ Όστρομ, βραβευμένη με Νόμπελ Οικονομικών το 2009, έδειξε με πλήθος παραδειγμάτων ότι κοινοί πόροι όπως τα αρδευτικά συστήματα συχνά διαχειρίζονται καλύτερα από τους ίδιους τους χρήστες τους, με κανόνες που φτιάχνουν οι ίδιοι, παρά από έναν μακρινό κεντρικό φορέα. Στην ουσία, αυτό ζητούν και οι αγρότες της Βοιωτίας όταν διεκδικούν να συμμετέχουν στη διαχείριση.

Θα πηγαίναμε και ένα βήμα παραπέρα. Σαφή, καταγεγραμμένα και, υπό όρους, μεταβιβάσιμα δικαιώματα χρήσης νερού επιτρέπουν σε όποιον εξοικονομεί να ωφελείται, δίνοντας ή πουλώντας το νερό που δεν χρειάζεται σε όποιον το εκτιμά περισσότερο. Τέτοια συστήματα λειτουργούν σε ξηρές περιοχές όπως μέρη της Αυστραλίας και της δυτικής Αμερικής, με τα δικά τους προβλήματα, αλλά με κίνητρα για εξοικονόμηση που σήμερα στην Ελλάδα σχεδόν δεν υπάρχουν. Και τα έργα που καθυστερούν μια δεκαετία δείχνουν ότι αξίζει να εξεταστούν και μικρότερα, τοπικά έργα αποθήκευσης που μπορούν να χρηματοδοτήσουν και να συντηρήσουν οι ίδιοι οι χρήστες.

Αποζημιώσεις. Όταν η πλήρης αποζημίωση έρχεται μόνο αφού ο παραγωγός αποκαταστήσει με δικά του χρήματα, ουσιαστικά ο ίδιος χρηματοδοτεί το κράτος. Ένα σύστημα όπου η ασφάλιση της παραγωγής περνά κυρίως από έναν δημόσιο οργανισμό και από έκτακτα προγράμματα θα αργεί πάντα, γιατί εξαρτάται από ΚΥΑ, προϋπολογισμούς και πολιτικές προτεραιότητες. Μια αγορά αγροτικής ασφάλισης με περισσότερους παρόχους, αλληλασφαλιστικά ταμεία και συμβόλαια με σαφείς όρους και προθεσμίες πληρωμής θα έδινε στον παραγωγό κάτι που σήμερα λείπει: δικαίωμα που μπορεί να διεκδικήσει, αντί για υπόσχεση που περιμένει.